Khi nhìn một người Ai Cập hiện đại, rất khó để biết họ có quan hệ với những người từng xây kim tự tháp hay không. Nhưng DNA cổ đại đang giúp các nhà khoa học lần đầu tiên trả lời câu hỏi ấy bằng dữ liệu thay vì những phỏng đoán dựa trên ngoại hình.

Ảnh: egypttoursportal.com

Câu trả lời ngắn gọn là: người Ai Cập hiện đại có tổ tiên từ cư dân Ai Cập cổ đại, nhưng họ không phải là một “dòng máu thuần khiết” được giữ nguyên suốt hàng nghìn năm. Ai Cập nằm ở vị trí đặc biệt, ngay điểm giao giữa châu Phi, Địa Trung Hải và Tây Á. Trong hàng thiên niên kỷ, vùng đất này liên tục có sự di chuyển của con người từ Nubia, Levant, Bắc Phi, Hy Lạp, La Mã và nhiều khu vực khác.

Một nghiên cứu DNA nổi tiếng công bố năm 2017 đã phân tích 90 bộ gene ty thể và dữ liệu toàn hệ gene từ 3 xác ướp ở Abusir el-Meleq, miền Trung Ai Cập, có niên đại từ khoảng 1388 trước Công nguyên đến thời La Mã. Kết quả cho thấy các cư dân cổ đại tại địa điểm này có sự liên tục di truyền đáng kể qua khoảng 1.300 năm. Đồng thời, họ có quan hệ di truyền gần với các quần thể Cận Đông và Levant hơn so với người Ai Cập ngày nay.

Ảnh: Pinterest

Điều đó không có nghĩa người Ai Cập hiện đại “không phải” hậu duệ của người Ai Cập cổ. Ngược lại, nghiên cứu cho thấy sự liên tục di truyền không thể bị loại trừ, nhưng quần thể hiện đại đã tiếp nhận thêm nhiều dòng gene trong khoảng hai thiên niên kỷ gần đây. Đặc biệt, thành phần tổ tiên có nguồn gốc từ vùng phía nam Sahara tăng lên so với các mẫu cổ đại được nghiên cứu.

Một nghiên cứu công bố trên Nature năm 2025 còn bổ sung một mảnh ghép quan trọng. Bộ gene của một người đàn ông sống khoảng 4.500–4.800 năm trước, vào thời kỳ Cổ Vương quốc, cho thấy phần lớn tổ tiên của ông liên quan đến các quần thể Bắc Phi thời Đồ đá mới, trong khi khoảng 20% có liên hệ với vùng Lưỡi liềm Màu mỡ phía đông. Khi đối chiếu với người Ai Cập ngày nay, nghiên cứu tiếp tục tìm thấy nhiều thành phần tổ tiên có nguồn gốc từ các quần thể cổ ở Bắc Phi và Tây Á, bên cạnh những đóng góp từ châu Phi hạ Sahara.

Ảnh: landlopers.com

Vậy hậu duệ người Ai Cập cổ đang ở đâu?

Phần lớn câu trả lời nằm ngay tại Ai Cập ngày nay. Người Ai Cập hiện đại là kết quả của hàng nghìn năm liên tục sinh sống, kết hôn, di cư và hòa trộn trên lưu vực sông Nile. Người Copt, một cộng đồng Kitô giáo bản địa của Ai Cập, cũng có quan hệ di truyền rất gần với các quần thể Ai Cập hiện đại khác, cho thấy lịch sử dân số chung sâu sắc.

Vì thế, không có một nhóm người hiện đại nào có thể được gọi đơn giản là “những người Ai Cập cổ còn sót lại”. Người Ai Cập cổ không biến mất; họ đã trở thành một phần của chính dân số Ai Cập hiện đại, cùng với vô số dòng tổ tiên đến từ những vùng đất khác qua hàng nghìn năm lịch sử.

Điều thú vị nhất có lẽ là các Pharaoh không để lại cho hậu thế một “dòng máu nguyên bản”, mà để lại một dòng người vẫn tiếp tục sống bên bờ sông Nile cho đến ngày nay.