Bệnh ký sinh trùng trên người là một bệnh khá phổ biến hiện nay. Tuy nhiên nhiều người vẫn còn mơ hồ về những triệu chứng, nguyên nhân gây bệnh dẫn đến không có cách phòng ngừa hiệu quả. Bệnh do ký sinh trùng gây ra ở người về lâu dài nếu không được phát hiện và điều trị sẽ tác động nặng nề đến chất lượng cuộc sống của con người, ảnh hưởng đến tầm vóc giống nòi, suy giảm trí tuệ, ngoài ra nhiều trường hợp có thể có ảnh hưởng nguy hiểm đến tính mạng.

Điều kiện thời tiết ở nước ta thuận lợi cho sự phát triển của ký sinh trùng đường ruột như giun, sán, nấm, đơn bào cùng với điều kiện vệ sinh môi trường kém, tập quán sinh hoạt, canh tác đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự nhiễm và lan truyền bệnh.

Cảnh báo từ ca bệnh "điều trị nhầm hướng" kéo dài

Mới đây, anh N.V.H. (54 tuổi, ngụ xã Phú Trung) tìm đến Bệnh viện Đa khoa Bình Phước trong tình trạng mệt mỏi, ngứa da dai dẳng và nổi mề đay từng đợt. Trước đó, anh từng nhiều lần chữa trị theo hướng dị ứng thông thường nhưng bệnh tình không hề cải thiện. Qua khai thác tiền sử, các bác sĩ ghi nhận gia đình anh nuôi nhiều chó nhưng chưa từng tẩy giun định kỳ cho vật nuôi, bản thân anh lại thường xuyên tiếp xúc gần.

Kết quả xét nghiệm máu xác định anh bị nhiễm giun đũa chó (Toxocara). Chỉ sau khi áp dụng đúng phác đồ điều trị chuyên khoa kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt, sức khỏe của anh mới dần ổn định trở lại.
Trường hợp này là bài học điển hình cho thấy bệnh lý ký sinh trùng có triệu chứng rất dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường, khiến người bệnh loay hoay chữa trị dai dẳng nhưng chậm phát hiện nguyên nhân gốc rễ.

Theo thống kê từ Khoa Ký sinh trùng - Côn trùng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đồng Nai, riêng trong năm 2025, đơn vị đã ghi nhận 106 ca nhiễm giun đường ruột (gồm 52 ca giun đũa, 3 ca giun móc, 51 ca nhiễm phối hợp) và 165 ca bệnh giun sán khác, trong đó giun đũa chó, mèo chiếm đa số với 158 trường hợp.

Theo ThS. Vũ Văn Hiệp, Phó Trưởng khoa Ký sinh trùng - Côn trùng (CDC Đồng Nai), thời tiết mùa mưa tạo điều kiện ẩm ướt lý tưởng cho trứng và ấu trùng ký sinh trùng sống lâu hơn ngoài môi trường. Nguy cơ nhiễm bệnh tăng cao khi người dân tiếp xúc với đất ẩm, nguồn nước ô nhiễm, ăn rau sống rửa chưa sạch, đi chân đất hoặc ôm ấp chó, mèo chưa được quản lý y tế.

Chuyên gia y tế cũng cho biết, các bệnh ký sinh trùng thường biểu hiện rất mờ nhạt qua tình trạng ngứa kéo dài, nổi mề đay tái phát, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, sụt cân hay mệt mỏi. Nếu không được phát hiện kịp thời, ký sinh trùng có thể xâm nhập gây tổn thương sâu đến gan, phổi, mắt và nhiều cơ quan nội tạng quan trọng khác.

Chủ động phòng ngừa và nhận diện sớm để bảo vệ sức khỏe gia đình

Đứng trước nguy cơ lây nhiễm ký sinh trùng trong cộng đồng, ngành Y tế Đồng Nai trong năm 2025 đã chủ động triển khai chiến dịch tẩy giun diện rộng, tổ chức tẩy giun cho 62.328 trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi (đạt 99,4% kế hoạch) và 105.021 trẻ từ 7 đến 11 tuổi (đạt 99,7% kế hoạch), đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông giám sát tại các địa phương. Để chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình trong mùa mưa, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín, uống sôi, rửa sạch rau quả tươi và tuyệt đối tránh ăn thịt tái, tiết canh hay thực phẩm chưa chế biến kỹ.

Trong sinh hoạt hằng ngày, cần chú ý sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh, giữ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, mang dép khi di chuyển trên nền đất ẩm và không để trẻ nhỏ chơi đùa ở những khu vực đất cát có nguy cơ nhiễm phân động vật. Đối với các hộ gia đình có nuôi chó, mèo, việc tẩy giun định kỳ cho vật nuôi theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, thu gom xử lý phân đúng cách và giữ gìn vệ sinh không gian sống là điều bắt buộc.

Ngành y tế cũng khuyến cáo người dân khi xuất hiện các triệu chứng như ngứa da dai dẳng không rõ nguyên nhân, nổi mề đay tái phát hay đau bụng kéo dài nên chủ động đến các cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm kịp thời; tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị theo triệu chứng tại nhà để tránh làm chậm trễ quá trình chẩn đoán và khiến bệnh biến chứng phức tạp hơn.

Đầu mùa mưa năm nay, anh N.V.H. (54 tuổi, ngụ xã Phú Trung) đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Bình Phước do ngứa da kéo dài, nổi mề đay từng đợt và mệt mỏi. Trước đó, anh nhiều lần điều trị theo hướng dị ứng nhưng triệu chứng không cải thiện. Qua khai thác tiền sử, bác sĩ ghi nhận anh nuôi nhiều chó trong nhà, thường xuyên tiếp xúc với vật nuôi nhưng chưa tẩy giun định kỳ. Kết quả xét nghiệm xác định anh nhiễm giun đũa chó (Toxocara). Sau điều trị theo phác đồ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt, tình trạng sức khỏe của anh dần cải thiện.

Trường hợp này cho thấy bệnh ký sinh trùng có thể biểu hiện bằng những triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh lý thông thường, khiến người bệnh điều trị kéo dài nhưng chưa xác định đúng nguyên nhân.

Theo ThS. Vũ Văn Hiệp, Phó Trưởng khoa Ký sinh trùng - Côn trùng, CDC Đồng Nai, mùa mưa tạo điều kiện thuận lợi để trứng và ấu trùng của nhiều loại ký sinh trùng tồn tại lâu hơn trong môi trường. Đất ẩm, nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm, ăn rau sống chưa rửa sạch, đi chân đất hoặc tiếp xúc với chó, mèo chưa được tẩy giun đều có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Giun đũa chó, mèo có thể ảnh hưởng đến nhiều lứa tuổi, đặc biệt ở những người thường xuyên tiếp xúc với vật nuôi hoặc môi trường có phân chó, mèo nhiễm ký sinh trùng. Nhiều trường hợp không có triệu chứng điển hình nên chỉ được phát hiện khi biểu hiện bệnh kéo dài.

Các bác sĩ cho biết các bệnh ký sinh trùng thường có biểu hiện không đặc hiệu như ngứa da kéo dài, nổi mề đay tái phát, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, sụt cân, thiếu máu hoặc mệt mỏi. Một số trường hợp có thể tăng bạch cầu ái toan trong xét nghiệm máu. Tùy loại ký sinh trùng và mức độ nhiễm, bệnh có thể gây tổn thương gan, phổi, mắt hoặc các cơ quan khác.

Người bị ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân, nổi mề đay tái phát, đau bụng dai dẳng hoặc có yếu tố nguy cơ như ăn thực phẩm chưa nấu chín, thường xuyên tiếp xúc với chó, mèo hay làm việc trong môi trường đất bẩn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Tự điều trị theo triệu chứng có thể khiến bệnh kéo dài và chậm được chẩn đoán.

Trong năm 2025, ngành Y tế Đồng Nai đã tổ chức tẩy giun cộng đồng cho 62.328 trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi, đạt 99,4% kế hoạch; 105.021 trẻ từ 7 đến 11 tuổi được tẩy giun, đạt 99,7% kế hoạch. Các hoạt động truyền thông, giám sát phòng chống bệnh ký sinh trùng cũng được duy trì tại nhiều địa phương.

Để phòng bệnh trong mùa mưa, người dân cần ăn chín, uống sôi; rửa sạch rau quả; tránh ăn thịt tái, tiết canh và thực phẩm chưa được chế biến kỹ. Cần sử dụng nước hợp vệ sinh, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, mang dép khi đi trên nền đất ẩm, không để trẻ chơi ở khu vực đất cát có nguy cơ ô nhiễm.

Các gia đình nuôi chó, mèo cần tẩy giun định kỳ cho vật nuôi theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, thu gom và xử lý phân đúng cách, giữ vệ sinh nơi ở và khu vực vui chơi của trẻ. Người dân nên thực hiện tẩy giun theo hướng dẫn của cán bộ y tế, nhất là với trẻ em và nhóm nguy cơ cao; không tự ý dùng thuốc khi nghi nhiễm ký sinh trùng.