Trong thế giới thiên văn học, magnetar được xem là "nhà vô địch" tuyệt đối về từ trường. Đây là một dạng sao neutron cực hiếm, hình thành sau khi những ngôi sao có khối lượng lớn phát nổ trong các vụ siêu tân tinh. Dù chỉ có đường kính khoảng 20 km, một magnetar lại chứa khối lượng lớn hơn Mặt Trời, khiến một thìa vật chất của nó có thể nặng tới hàng tỷ tấn nếu mang về Trái Đất.

Ảnh: medium

Điểm khiến magnetar trở nên đặc biệt nằm ở từ trường khủng khiếp của nó. Từ trường trên bề mặt magnetar có thể đạt khoảng 10¹⁴–10¹⁵ gauss, mạnh hơn từ trường Trái Đất hàng trăm nghìn tỷ lần và mạnh hơn cả những nam châm nhân tạo mạnh nhất mà con người từng chế tạo. Nếu có thể đưa một magnetar đến khoảng cách bằng nửa khoảng cách từ Trái Đất tới Mặt Trăng, từ trường của nó đủ sức xóa dữ liệu trên mọi thẻ từ và làm rối loạn nhiều thiết bị điện tử trên Trái Đất.

Ảnh: canaltech.com

Từ trường cực mạnh cũng khiến magnetar liên tục trải qua những "động đất sao". Lớp vỏ siêu cứng của ngôi sao có thể nứt vỡ do ứng suất từ trường, giải phóng lượng năng lượng khổng lồ dưới dạng tia X và tia gamma. Chỉ trong chưa đầy một giây, một vụ bùng phát của magnetar có thể phát ra nhiều năng lượng hơn Mặt Trời tạo ra trong hàng trăm nghìn năm.

Ảnh: astrobites

Một minh chứng nổi tiếng xảy ra vào năm 2004, khi magnetar SGR 1806–20 tạo ra vụ bùng phát tia gamma mạnh nhất từng được quan sát trong Ngân Hà. Dù cách Trái Đất khoảng 50.000 năm ánh sáng, tín hiệu vẫn đủ mạnh để làm nhiễu tầng điện ly của hành tinh chúng ta. Nếu một sự kiện tương tự xảy ra ở khoảng cách chỉ vài chục năm ánh sáng, nó có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến vệ tinh và hệ thống thông tin liên lạc.

Các nhà thiên văn hiện mới phát hiện khoảng vài chục magnetar trong Ngân Hà và các thiên hà lân cận. Chúng tồn tại không lâu theo thang thời gian vũ trụ, bởi từ trường sẽ dần suy yếu sau khoảng 10.000–100.000 năm. Chính sự hiếm hoi này khiến mỗi magnetar trở thành "phòng thí nghiệm tự nhiên" quý giá để nghiên cứu vật chất ở điều kiện cực hạn mà con người không thể tái tạo trên Trái Đất.

Những quan sát gần đây còn cho thấy magnetar có thể là nguồn gốc của một số vụ nổ sóng vô tuyến nhanh (Fast Radio Burst – FRB), một trong những hiện tượng bí ẩn nhất thiên văn học hiện đại. Dù vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, magnetar đã chứng minh rằng vũ trụ luôn tồn tại những "quái vật" vượt xa trí tưởng tượng của con người.