Cây âm địa quyết lá quạt, tên khoa học Botrychium lunaria, là một loài dương xỉ nhỏ bé nhưng đầy bí ẩn thuộc họ Ophioglossaceae. Loài cây này phân bố khá rộng ở các vùng ôn đới và lạnh thuộc châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ, thường xuất hiện trên đồng cỏ núi cao, bãi đất nghèo dinh dưỡng hay những vùng hoang dã ít bị tác động.

Ảnh: earthone.

Điểm nổi bật nhất của loài cây này là phần lá vô sinh hình quạt với các thùy tròn nhỏ xếp đối xứng, trông giống những vầng trăng lưỡi liềm nối tiếp nhau. Chính đặc điểm này đã tạo nên tên gọi “lunaria”, bắt nguồn từ từ Latin “luna” nghĩa là Mặt trăng. Bên cạnh đó, cây còn có một nhánh sinh sản dựng đứng mang các túi bào tử nhỏ li ti, khiến tổng thể trông như một sinh vật kỳ lạ bước ra từ thời cổ đại.

Ảnh: flora.dempstercountry

Không giống nhiều loài dương xỉ xanh tốt trong rừng ẩm, Botrychium lunaria phát triển khá chậm và có vòng đời đặc biệt. Phần lớn thời gian của cây tồn tại dưới lòng đất dưới dạng thân rễ cộng sinh với nấm đất. Chính mối quan hệ cộng sinh này giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng trong môi trường nghèo khoáng chất. Một số cá thể thậm chí có thể “biến mất” khỏi mặt đất trong nhiều năm trước khi mọc trở lại, khiến việc nghiên cứu chúng trở nên khó khăn.

Ảnh: NPS.

Trong văn hóa dân gian châu Âu thời Trung cổ, âm địa quyết lá quạt từng được xem là loài cây ma thuật. Người ta tin rằng nó có thể mở khóa ổ khóa sắt, làm rơi móng ngựa hoặc mang lại vận may huyền bí. Dù những niềm tin ấy không có cơ sở khoa học, chúng phản ánh sự kinh ngạc của con người trước hình dáng khác thường và sự bí ẩn của loài cây này.

Ngày nay, Botrychium lunaria được giới thực vật học đặc biệt quan tâm vì tính nhạy cảm với môi trường. Sự xuất hiện của nó thường cho thấy hệ sinh thái còn tương đối nguyên vẹn và ít ô nhiễm. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, loài cây này đang suy giảm do biến đổi khí hậu và sự thay đổi môi trường sống.