Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Medlatec vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân Đ.Q.T (53 tuổi, ở Hưng Yên) mắc hội chứng Ramsay Hunt.

Từ đau quanh tai đến liệt mặt- Dấu hiệu gợi ý hội chứng Ramsay Hunt

Nam bệnh nhân đến Bệnh viện Đa khoa Medlatec khám vì đau nửa đầu và đau quanh tai trái kéo dài. Trước đó khoảng 2 tuần, người bệnh xuất hiện đau vùng gáy lan lên đỉnh đầu, thái dương trái kèm cảm giác rát quanh tai và góc hàm. Chụp MRI sọ não tại cơ sở y tế địa phương chưa ghi nhận bất thường, bệnh nhân được chẩn đoán đau nửa đầu và viêm quanh răng. Vài ngày sau, mụn nước xuất hiện ở vành tai kèm chảy dịch tai trái nhưng người bệnh chưa đi khám. Bệnh nhân chỉ dùng thuốc theo đơn cũ nhưng triệu chứng không cải thiện.

Tại Medlatec, ThS. Bùi Thị Thanh - Chuyên khoa Thần kinh ghi nhận vành tai trái viêm, tấy, nề đỏ; liệt dây thần kinh VII ngoại biên cùng bên, khiến bệnh nhân khó nhắm kín mắt. Khai thác bệnh sử cho thấy, người bệnh có đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa lipid và tăng men gan, tuy nhiên đã tự ngừng thuốc điều trị đái tháo đường khoảng 2 tháng.

Theo bác sĩ Thanh, các triệu chứng diễn tiến theo từng giai đoạn: từ đau và rát quanh tai, xuất hiện mụn nước đến liệt mặt là những dấu hiệu quan trọng gợi ý hội chứng Ramsay Hunt. Vì vậy, bệnh nhân được chỉ định thăm khám Thần kinh, Tai Mũi Họng, Mắt và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

Kết quả xét nghiệm VZV-IgM âm tính, VZV-IgG tăng cao; kết hợp diễn biến bệnh và các dấu hiệu lâm sàng, bệnh nhân được xác định hội chứng Ramsay Hunt, kèm đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa lipid và tăng men gan.

Bệnh nhân được điều trị ngoại trú bằng acyclovir, corticoid, thuốc hỗ trợ thần kinh, giảm đau, đồng thời kiểm soát đường huyết, mỡ máu và được hướng dẫn chăm sóc mắt, tai.

Hội chứng Ramsay Hunt là gì?

Hội chứng Ramsay Hunt là tình trạng liệt dây thần kinh mặt ngoại biên kết hợp với đau tai và tổn thương dạng mụn nước do virus Varicella-Zoster (VZV), thường ở vùng tai, ống tai hoặc các vị trí lân cận. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử, triệu chứng và thăm khám lâm sàng.

Sau khi gây bệnh thủy đậu, VZV có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi tái hoạt động, virus có thể gây viêm và tổn thương dây thần kinh, trong đó thường gặp dây thần kinh VII.

Điển hình, người bệnh có thể xuất hiện đau tai hoặc đau quanh tai, mụn nước vùng tai và liệt mặt cùng bên. Tuy nhiên, các biểu hiện này không nhất thiết xuất hiện đồng thời. Mụn nước có thể xuất hiện trước hoặc sau liệt mặt; một số trường hợp thậm chí không có tổn thương da rõ ràng, được gọi là zoster sine herpete.

Ngoài liệt mặt, bệnh nhân có thể xuất hiện ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn khi dây thần kinh tiền đình - ốc tai bị ảnh hưởng. Một số dây thần kinh sọ khác cũng có thể bị tổn thương trong những trường hợp nặng hơn.

Ramsay Hunt khác gì liệt Bell?

Dù đều gây liệt dây thần kinh mặt ngoại biên (dây VII), hội chứng Ramsay Hunt và liệt Bell xuất phát từ những căn nguyên hoàn toàn khác nhau, kéo theo sự khác biệt rõ rệt về biểu hiện lâm sàng lẫn tiên lượng điều trị.

Về bản chất, liệt Bell đa phần được xác định là vô căn. Người bệnh thường chỉ bị đau nhẹ hoặc cảm thấy tức vùng sau tai, không xuất hiện mụn nước và tổn thương chủ yếu khu trú tại dây thần kinh số VII. Ngược lại, hội chứng Ramsay Hunt xảy ra do sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster (VZV), tác nhân gây bệnh thủy đậu và zona. Bệnh lý này đặc trưng bởi những cơn đau tai hoặc đau quanh tai dữ dội khởi phát từ sớm, đi kèm các mụn nước mọc ở vành tai, ống tai, dái tai, vòm họng hay lưỡi. Không dừng lại ở đó, Ramsay Hunt còn có nguy cơ ảnh hưởng đến các dây thần kinh sọ lân cận, khiến bệnh nhân phải đối mặt với hàng loạt triệu chứng tiền đình - thính giác như ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn. Nhìn chung, Ramsay Hunt thường gây mức độ liệt mặt nặng nề hơn, tỷ lệ phục hồi kém hơn và dễ để lại di chứng lâu dài nếu không được phát hiện, can thiệp kịp thời.

Liên hệ tới trường hợp của bệnh nhân Đ.Q.T, kết quả xét nghiệm ghi nhận VZV-IgM âm tính và VZV-IgG dương tính. Tuy nhiên, giới chuyên môn lưu ý kết quả VZV-IgM âm tính hoàn toàn không đủ cơ sở để loại trừ hội chứng Ramsay Hunt. Trong nhiều trường hợp virus tái hoạt động, chỉ số IgM vẫn có thể rơi vào mức âm tính hoặc chỉ xuất hiện ở một tỷ lệ bệnh nhân nhất định. Vì vậy, việc dựa đơn độc vào IgM để bác bỏ chẩn đoán là chưa chính xác.

Thay vào đó, chỉ số VZV-IgG sẽ mang giá trị định hướng cao hơn khi được theo dõi theo động thái thời gian. Nếu nồng độ IgG tăng từ 4 lần trở lên giữa hai lần xét nghiệm cách nhau từ 10 đến 14 ngày, đây sẽ là bằng chứng lâm sàng quan trọng cho thấy VZV đang tái hoạt động. Việc đánh giá tình trạng bệnh đòi hỏi bác sĩ phải phân tích tổng thể kết quả xét nghiệm trong mối liên hệ chặt chẽ với diễn tiến thực tế, tránh phụ thuộc vào một chỉ số đơn lẻ.

Không chủ quan khi đau quanh tai kèm mụn nước, liệt mặt

Hội chứng Ramsay Hunt có thể để lại các biến chứng như đau thần kinh sau zona, giảm thính lực và tổn thương giác mạc. Theo các tài liệu ca bệnh ghi nhận tỷ lệ hồi phục khoảng 30–50% nếu không điều trị và có thể đạt 70–80% khi được điều trị sớm.

Vì vậy, bác sĩ khuyên người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện đau sâu hoặc đau dữ dội trong và quanh tai, đặc biệt nếu triệu chứng tiếp tục kéo dài hoặc xuất hiện thêm tổn thương da.

Những dấu hiệu người dân cần lưu ý gồm: Đau sâu, đau dữ dội trong hoặc quanh tai, đặc biệt ở một bên; Rát da, phát ban hoặc mụn nước ở vành tai, ống tai hoặc vùng miệng; Méo miệng, yếu hoặc liệt mặt một bên; Khó nhắm kín mắt bên tổn thương; Ù tai, giảm thính lực; Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn.

Đặc biệt, đau quanh tai xuất hiện trước hoặc đồng thời với mụn nước và liệt mặt là dấu hiệu cần được thăm khám sớm. Người bệnh không nên tự theo dõi kéo dài hoặc chỉ điều trị triệu chứng tại nhà.

Bác sĩ cũng lưu ý, trong trường hợp nghi ngờ Ramsay Hunt, không nên chỉ dựa vào kết quả VZV-IgM âm tính để loại trừ bệnh. Cần kết hợp diễn biến triệu chứng, thăm khám thần kinh, đánh giá vùng tai - mặt và các xét nghiệm phù hợp để có định hướng chẩn đoán chính xác.