Năm 1987, tại Huaca Rajada, gần Sipán ở miền bắc Peru, nhà khảo cổ Walter Alva và cộng sự phát hiện một ngôi mộ gần như nguyên vẹn của một nhân vật quyền lực thuộc nền văn hóa Mochica (Moche). Phát hiện này nhanh chóng trở thành một trong những khám phá khảo cổ quan trọng nhất của Peru, bởi lần đầu tiên giới nghiên cứu có cơ hội tiếp cận một bộ đồ tùy táng quý giá trong bối cảnh khảo cổ rõ ràng, thay vì những hiện vật vàng bạc bị đào trộm rồi lưu lạc trên thị trường cổ vật.

Ảnh: Wikimedia Commons

Người được gọi là “Chúa tể Sipán” được xác định là một nhân vật tinh hoa, có thể đồng thời giữ vai trò người cai trị, chiến binh và tư tế. Ngôi mộ được xác định có niên đại khoảng thế kỷ III sau Công nguyên. Bên trong quan tài bằng gỗ là hài cốt của ông cùng một khối lượng đồ tùy táng đáng kinh ngạc: vàng, bạc, đồng, vỏ sò, đá quý, hàng dệt và đồ gốm.

Điều gây choáng ngợp nhất chính là bộ trang sức và biểu tượng quyền lực. Người chết được chôn cùng những chiếc mũ nghi lễ, mặt nạ, vòng tai lớn, vòng cổ, đồ trang sức mũi, các tấm ngực, lục lạc, vương miện và những vật phẩm nghi lễ bằng kim loại quý. Một số món được tạo nên từ những tấm kim loại cực mỏng, sau đó được cắt, dập nổi, đục và chạm khắc với kỹ thuật luyện kim rất tinh vi. Có những hiện vật chỉ dày chưa tới một milimét nhưng vẫn giữ được hình dạng và hoa văn phức tạp.

Ảnh: theperuexperience.blogspot

Đáng chú ý là những chiếc vòng cổ hình hạt đậu phộng bằng vàng và bạc. Các hạt được sắp xếp thành hai nhóm, gợi liên tưởng đến những biểu tượng đối lập như nam – nữ, Mặt Trời – Mặt Trăng. Với người Mochica, đồ tùy táng không đơn thuần là của cải. Chúng giúp tái hiện địa vị, vai trò nghi lễ và quan niệm về thế giới sau cái chết của người được chôn cất.

Các nhà khảo cổ đã thu hồi khoảng 200 đồ gốm cùng hàng trăm hiện vật kim loại và vật phẩm khác trong ngôi mộ. Một nghiên cứu về kỹ thuật luyện kim cho biết tổng cộng 451 hiện vật bằng vàng, bạc, đồng, dệt may và lông vũ được ghi nhận trong bộ tùy táng của vị “Chúa tể”.

Ảnh: civitatis

Điều đặc biệt của kho báu Sipán vì thế không nằm ở lượng vàng đơn thuần. Giá trị lớn nhất của nó là toàn bộ những món đồ ấy được tìm thấy cùng nhau, trong đúng không gian mà người Mochica đã tạo ra cho một nhân vật quyền lực cách đây khoảng 1.700 năm. Chúng biến một ngôi mộ thành “bức chân dung” hiếm có về quyền lực, nghệ thuật, tôn giáo và kỹ thuật của một nền văn minh tiền Inca.

Ngày nay, phần lớn kho báu được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Tumbas Reales de Sipán ở Lambayeque. Nhìn những chiếc mặt nạ vàng, vòng tai khổng lồ hay những tấm ngực lấp lánh, người ta không chỉ thấy sự giàu có của một vị vua cổ đại, mà còn thấy tham vọng của người Mochica trong việc mang cả quyền lực của mình sang thế giới bên kia.