Dịp Tết đến xuân về, khi những cơn gió lạnh cuối đông còn vương trên bờ tre, làng bánh đa nem xã Thạch Hưng cũ, nay là phường Thành Sen (Hà Tĩnh) lại bước vào mùa bận rộn nhất trong năm. Đây không chỉ là vụ làm ăn quan trọng mà còn là khoảng thời gian lưu giữ đậm nét hồn quê, hương Tết của một làng nghề truyền thống lâu đời.
Vụ Tết, làng như khoác lên mình tấm áo mới
Từ sáng sớm tinh mơ, khi mặt trời còn chưa ló rạng, khắp làng đã vang lên tiếng xay bột rì rầm, tiếng gọi nhau í ới. Những gia đình làm bánh đa nem tất bật với công việc quen thuộc: vo gạo, xay bột, tráng bánh, phơi bánh.
Bà Hiền, thôn Bình ( xã Thạch Hưng cũ) người có hơn 30 năm gắn bó với nghề, chia sẻ: “Cứ đến tháng Chạp là cả nhà lại vào guồng làm bánh. Mệt nhưng vui, vì làm bánh Tết là làm cho không khí xuân rộn ràng hơn.”
Gạo làm bánh phải là loại gạo ngon, hạt trắng, được ngâm vừa độ để bánh mềm, dẻo và có mùi thơm tự nhiên. Bột xay xong được pha theo bí quyết riêng của từng gia đình, rồi đổ lên khuôn tráng đặt trên bếp than hồng rực. Những bàn tay thoăn thoắt tráng từng lớp bánh mỏng tang, đều tăm tắp.
Theo ông Trịnh Văn Tam (phường Thành Sen), mỗi công đoạn đều quyết định chất lượng bánh: “Bánh đa nem muốn ngon thì tráng không được dày, cũng không được mỏng quá. Lửa phải đều, bột phải chuẩn thì bánh mới dai, khi cuốn không rách, rán lên mới giòn”.
Bánh vừa chín tới được nhanh tay gỡ ra, đặt lên những phên tre đã chuẩn bị sẵn. Ra đến sân, những hàng bánh đa nem trắng tinh, tròn đều được phơi ngay ngắn dưới nắng đông hanh hao. Cả làng như khoác lên mình tấm áo mới, sáng bừng bởi sắc trắng của bánh, hòa cùng màu vàng nhạt của nắng và sắc nâu mộc mạc của tre, nứa.
Vào vụ Tết, không khí làng nghề càng trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Nhà nhà đỏ lửa suốt ngày, nhiều gia đình phải làm xuyên trưa, thậm chí thức khuya để kịp đơn hàng.
Chị Thủy, một hộ làm bánh lâu năm, cho biết: “Ngày thường mỗi ngày chỉ làm vài trăm bánh, nhưng giáp Tết phải tăng gấp đôi, gấp ba. Thương lái đặt sớm, không làm kịp là lỡ mất vụ Tết.”
Bánh đa nem Thành Sen được thương lái trong và ngoài tỉnh tìm mua bởi bánh mỏng, dai, khi cuốn không bị rách, rán lên giòn tan mà không ngấy. Những bó bánh được buộc cẩn thận, xếp gọn gàng chờ mang đi khắp nơi, góp mặt trong mâm cỗ Tết của nhiều gia đình.
Chỉ mong con cháu giữ được nghề
Không chỉ là kế sinh nhai, nghề làm bánh đa nem còn gắn bó sâu nặng với đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Trẻ con lớn lên bên những phên bánh, quen mùi khói bếp, mùi bột gạo. Người già truyền nghề cho con cháu bằng cả sự kiên nhẫn và tự hào.
“Chỉ mong con cháu còn giữ được nghề, để mỗi dịp Tết về, làng mình vẫn còn mùi bánh, mùi khói bếp như xưa,” bà Lộc bộc bạch.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Phòng Kinh tế phường Thành Sen cho biết, làng nghề truyền thống sản xuất bánh đa nem thôn Bình, xã Thạch Hưng (cũ) đã được công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2021. Hiện nay, toàn thôn có gần 120 hộ tham gia sản xuất, chiếm 30,4% tổng số hộ dân, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.
Tết về, trên mâm cơm sum họp, những cuốn nem vàng ruộm, giòn rụm làm từ bánh đa nem Thành Sen không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là kết tinh của bao công sức, của nắng gió và tình người làng quê Hà Tĩnh.
