Những ngày gần đây, trên nhiều tuyến đường tại TP.HCM như Trường Chinh, Phan Huy Ích, Phạm Văn Bạch, Quốc lộ 13..., các điểm bán sầu riêng vỉa hè mọc lên dày đặc với những tấm biển quảng cáo gây chú ý như "sầu riêng giá sốc", "sầu riêng tận vườn", "35.000 đồng/kg", "50.000 đồng/kg".
Mức giá này thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, thậm chí chỉ bằng một nửa so với nhiều cửa hàng trái cây hoặc siêu thị đang bán sầu riêng Ri6 loại đẹp. Không ít người đi đường tò mò dừng xe hỏi mua khi thấy loại trái cây từng được xem là "vua của các loại quả" nay có giá ngang nhiều loại trái cây phổ thông.
Tại một số điểm bán, sầu riêng được chất thành đống lớn trên xe tải hoặc vỉa hè. Người bán liên tục livestream, quảng cáo trên mạng xã hội để hút khách. Nhiều nơi còn cam kết "bao đổi trả" nếu cơm sầu riêng bị sượng hoặc không ngon nhằm tạo niềm tin cho người mua.
Vì sao giá sầu riêng lao dốc?
Theo các chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành, việc giá sầu riêng giảm mạnh xuất phát từ nhiều nguyên nhân cùng lúc.
Trước hết, nhiều vùng trồng tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, khiến nguồn cung tăng mạnh. Trong khi đó, thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc lại siết chặt các yêu cầu kiểm dịch đối với mặt hàng sầu riêng.
Đáng chú ý, các vấn đề liên quan đến kiểm soát dư lượng Cadimi và chất vàng O tiếp tục trở thành rào cản lớn đối với hoạt động xuất khẩu. Nhiều lô hàng phải kéo dài thời gian kiểm nghiệm hoặc gặp khó trong quá trình thông quan, khiến doanh nghiệp hạn chế thu mua.
Ngoài ra, nguồn cung sầu riêng từ Thái Lan và các nước Đông Nam Á cũng gia tăng đáng kể. Tại thị trường Trung Quốc, giá sầu riêng nhập khẩu giảm mạnh do lượng hàng về nhiều hơn, tạo áp lực cạnh tranh lên sầu riêng Việt Nam.
Nhiều địa phương cho biết thương lái thu mua cầm chừng, thậm chí có thời điểm ngưng mua khiến nhà vườn buộc phải tự mang sầu riêng ra lề đường bán lẻ để thu hồi vốn.
Giá rẻ nhưng chất lượng có thực sự hấp dẫn?
Theo giới kinh doanh trái cây, không phải mọi loại sầu riêng bán giá rẻ đều có chất lượng giống nhau.
Những trái Ri6 loại đẹp, đủ múi, cơm vàng, hạt lép và đạt tiêu chuẩn xuất khẩu hiện vẫn có giá cao hơn đáng kể. Trong khi đó, phần lớn sầu riêng được bán với giá 30.000-50.000 đồng/kg là hàng dạt, trái méo, kích thước không đồng đều, ít múi hoặc chất lượng cơm không ổn định.
Một số tiểu thương cho biết hàng giá rẻ thường là sầu riêng loại B, loại C hoặc hàng bị loại khỏi chuỗi xuất khẩu. Có những trái tỷ lệ cơm thấp, hạt to, thậm chí xuất hiện tình trạng nhão cơm hoặc hương vị nhạt hơn so với loại tuyển chọn.
Thực tế, mức giá thấp chủ yếu phản ánh sự phân loại chất lượng sản phẩm chứ không đồng nghĩa toàn bộ đều là sầu riêng ngon với giá hời. Đây cũng là lý do nhiều cửa hàng áp dụng chính sách không bảo hành chất lượng đối với các lô hàng giá quá rẻ.
Người tiêu dùng hoài nghi trước sầu riêng giá "siêu rẻ"
Mặc dù sức mua tăng nhờ giá mềm, không ít người tiêu dùng vẫn bày tỏ tâm lý dè dặt khi đứng trước những xe sầu riêng bán tràn vỉa hè.
Nhiều khách hàng cho rằng mức giá chỉ vài chục nghìn đồng mỗi kg thấp bất thường so với giá trị vốn có của loại trái cây này. Lo ngại lớn nhất là nguy cơ mua phải trái non, sượng, cơm nhão hoặc tỷ lệ múi quá ít khiến giá rẻ nhưng không thực sự tiết kiệm.
Bên cạnh đó, một số người còn đặt câu hỏi về nguồn gốc, quy trình bảo quản và chất lượng của các lô hàng được bán trôi nổi ngoài đường. Trong bối cảnh ngành sầu riêng đang đối mặt với những vấn đề liên quan đến kiểm nghiệm chất lượng phục vụ xuất khẩu, tâm lý thận trọng của người mua càng gia tăng.
Các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng nên lựa chọn điểm bán uy tín, kiểm tra kỹ nguồn gốc sản phẩm, tránh tâm lý ham rẻ mà mua số lượng lớn. Đối với sầu riêng nguyên trái, cần quan sát hình dáng, cuống, mùi thơm tự nhiên và độ chín trước khi quyết định xuống tiền.
Bài toán dài hạn của ngành sầu riêng
Câu chuyện sầu riêng giá rẻ phủ kín vỉa hè không chỉ phản ánh diễn biến cung - cầu nhất thời mà còn cho thấy những bất cập trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu của ngành hàng tỷ USD này.
Việc phụ thuộc lớn vào một thị trường xuất khẩu, mở rộng diện tích trồng nhanh trong thời gian ngắn cùng những vướng mắc về tiêu chuẩn chất lượng đang khiến ngành sầu riêng Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro. Khi đầu ra gặp khó, áp lực lập tức dồn về thị trường nội địa, kéo theo cảnh bán tháo và giá giảm sâu.
Trong ngắn hạn, người tiêu dùng có thể hưởng lợi từ việc giá sầu riêng giảm mạnh. Tuy nhiên, về lâu dài, bài toán kiểm soát chất lượng, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu vẫn là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành sầu riêng Việt Nam.
