Ngày 21/9, tại Hà Nội, Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam (VNMAC) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức Hội thảo “Khắc phục hậu quả bom mìn và các mục tiêu phát triển bền vững: Bài học kinh nghiệm của Dự án Làng Hòa bình Việt Nam - Hàn Quốc”.

Tham dự hội thảo có đại biểu lãnh đạo VNMAC; đại diện UNDP tại Việt Nam; đại diện Trung tâm Quốc tế Geneve về Rà phá bom mìn nhân đạo (GICHD); đại diện Đại sứ quán Hàn Quốc, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA); đại biểu các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng.

Gắn kết khắc phục hậu quả bom mìn với mục tiêu phát triển bền vững

Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại tá Hà Đình Hương, Phó Tổng Giám đốc VNMAC nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh đối với sự phát triển của đất nước. Đại tá Hà Đình Hương khẳng định: “Khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh là nhiệm vụ có ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, đồng thời có mối liên hệ trực tiếp với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm cuộc sống an toàn, ổn định, bền vững của người dân. Trong quá trình triển khai công tác này, việc giải phóng đất đai khỏi ô nhiễm bom mìn, vật nổ đã tạo điều kiện để đất được đưa vào sử dụng, phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng, sản xuất, sinh kế và các hoạt động phát triển khác. Vì vậy, khắc phục hậu quả bom mìn cần được nhìn nhận trong mối quan hệ chặt chẽ với các mục tiêu phát triển bền vững của đất nước”.

Đánh giá về ý nghĩa của hội thảo, Đại tá Hà Đình Hương cho biết, hội thảo không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin, kết quả nghiên cứu mà còn là diễn đàn đối thoại nhằm hình thành những cách tiếp cận mới, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao chất lượng lập kế hoạch dựa trên bằng chứng, huy động hiệu quả các nguồn lực để triển khai Chương trình Hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2026 - 2045 (Chương trình 2026 - 2045).

Hội thảo gồm 4 phiên thảo luận, tập trung phân tích kết quả nghiên cứu của Trung tâm Quốc tế Geneve về Rà phá bom mìn nhân đạo đối với Dự án Làng Hòa bình Việt Nam - Hàn Quốc (KVPVP), đồng thời chia sẻ những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn địa phương và quốc tế. Nội dung trao đổi tập trung làm rõ mối quan hệ giữa khắc phục hậu quả bom mìn với phát triển bền vững; việc gắn giải phóng đất đai với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Chương trình 2026 - 2045; đánh giá tác động sau khi đất được giải phóng và định hướng nâng cao hiệu quả công tác khắc phục hậu quả bom mìn trong thời gian tới.

Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là yêu cầu đổi mới tư duy trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn, từ việc tập trung vào kết quả “khảo sát, rà phá để tạo ra đất sạch” sang cách tiếp cận rộng hơn, hướng tới tạo ra không gian an toàn và điều kiện cho phát triển. Các đại biểu cho rằng diện tích đất được làm sạch vẫn là kết quả quan trọng, là cơ sở đánh giá tiến độ thực hiện Chương trình; tuy nhiên, giá trị của đất sạch còn được thể hiện ở khả năng đưa đất vào sử dụng, bảo đảm an toàn cho người dân, tạo sinh kế, phát triển cơ sở hạ tầng, sản xuất, cải thiện điều kiện sống và đóng góp vào các mục tiêu phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, các đại biểu trao đổi về việc đánh giá kết quả khắc phục hậu quả bom mìn theo một chuỗi liên kết từ xác định khu vực ô nhiễm, giải phóng đất, bàn giao đất an toàn đến đưa đất vào sử dụng, tạo điều kiện để người dân và cộng đồng thụ hưởng, qua đó tạo ra những tác động phát triển kinh tế - xã hội lâu dài. Hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn được đề cập trong mối quan hệ với đầu tư cho phát triển và yêu cầu lồng ghép có hệ thống vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, cũng như Báo cáo quốc gia tự nguyện (VNR) về thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc.

Đánh giá hiệu quả từ những thay đổi thực tế

Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là phương pháp đánh giá tác động sau khi đất được giải phóng. Bên cạnh kết quả trực tiếp như diện tích đất được xử lý, cần quan tâm đến những thay đổi thực tế đối với người dân và cộng đồng, nhất là về sinh kế, sản xuất, kết cấu hạ tầng, khả năng tiếp cận dịch vụ và điều kiện sống. Theo các ý kiến trao đổi tại hội thảo, việc thu thập, quản lý và sử dụng có hệ thống dữ liệu về những thay đổi này sẽ giúp đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả của hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn. Dữ liệu và bằng chứng thực tiễn không chỉ phục vụ đánh giá kết quả sau xử lý mà còn là cơ sở để hoạch định chính sách, xác định ưu tiên đầu tư, thiết kế chương trình và huy động nguồn lực trong các giai đoạn tiếp theo.

Trên cơ sở đó, các đại biểu trao đổi về yêu cầu tiếp tục hoàn thiện phương pháp đo lường tác động dài hạn, xây dựng cơ chế thu thập dữ liệu phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, bảo đảm thông tin thu thập được có giá trị sử dụng trong hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện, đồng thời không tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho cơ sở.

Hội thảo cũng dành thời gian trao đổi về việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia tích hợp đa ngành, kết nối dữ liệu về ô nhiễm bom mìn với dữ liệu dân cư, quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng giao thông, sinh kế cộng đồng và các yếu tố liên quan đến biến đổi khí hậu. Việc tích hợp dữ liệu được kỳ vọng góp phần chuyển công tác quản lý thông tin bom mìn từ chỗ chủ yếu phục vụ hoạt động rà phá sang cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình ra quyết định phát triển, hỗ trợ xác định các khu vực ưu tiên xử lý gắn với nhu cầu và giá trị phát triển kinh tế - xã hội.

Các kết quả thảo luận tại hội thảo cũng là cơ sở để các bên liên quan tiếp tục nghiên cứu, xây dựng khung đo lường tác động thực tiễn và chuẩn bị nội dung cho Dự án Hành động bom mìn vì Làng Hòa bình Việt Nam - Hàn Quốc giai đoạn 3.

Các nội dung được trao đổi tại hội thảo có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình triển khai Chương trình 2026 - 2045, nhất là yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành, gắn khắc phục hậu quả bom mìn với các ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng dữ liệu và bằng chứng, đồng thời chú trọng đánh giá tác động lâu dài đối với người dân và cộng đồng.

Phát biểu bế mạc hội thảo, Đại tá Hà Đình Hương đánh giá, các ý kiến tại hội thảo đã chia sẻ nhiều nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn về mối liên hệ giữa khắc phục hậu quả bom mìn và các mục tiêu phát triển bền vững; đồng thời làm rõ những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong việc lồng ghép công tác khắc phục hậu quả bom mìn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, theo dõi và đánh giá tác động sau khi đất được giải phóng.

Đại tá Hà Đình Hương khẳng định, những ý kiến, kinh nghiệm và đề xuất được chia sẻ tại hội thảo là nguồn thông tin quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cách tiếp cận, nâng cao hiệu quả công tác khắc phục hậu quả bom mìn. VNMAC sẽ nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến tại hội thảo để phục vụ công tác tham mưu triển khai Chương trình 2026 - 2045; đồng thời tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan, địa phương, đối tác trong nước và quốc tế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.