Linh thiêng đêm Trừ tịch
Theo Nhà sử học- TS Nguyễn Khắc Thuần, Tết Nguyên đán là Tết cổ truyền lớn nhất trong tất cả các ngày Tết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Nói đến Tết là nói đến một loạt các công việc có ý nghĩa của lễ diễn ra từ trước Tết cho đến sau Tết. Tuy nhiên, trọng tâm của Tết vẫn là đêm Giao thừa.
Đêm Giao thừa (còn có tên gọi khác là đêm Trừ tịch) là đêm linh thiêng nhất của mọi gia đình Việt. Vì đó được quan niệm là thời điểm trời đất giao hòa - âm dương hòa hợp và bừng lên sức sống mới đầy hy vọng.
Vào thời khắc này các gia đình cùng làm lễ thắp hương cúng gia tiên, quây quần bên nhau, cùng xem pháo hoa để tiễn năm cũ đón năm mới, cầu sức khỏe, may mắn tài lộc cho tất cả thành viên trong gia đình.
Người ta quan niệm rằng đây là thời gian để gác lại những chuyện buồn của năm vừa qua để hy vọng vào một năm mới có nhiều tiến triển tích cực hơn.
Đêm Giao thừa, người ta bày biện bàn thờ để cúng bái rất cẩn thận vì họ quan niệm, các thế hệ tiền bối ở cõi vĩnh hằng cũng hoan hỷ trở về ăn Tết với con cháu. Do vậy, sự quây quần trong phút giây đặc biệt này có giá trị rất thiêng liêng.
Điều đáng nói, ngày Tết không chỉ là ngày sum vầy mà còn là ngày bỏ qua tất cả những gì không hay của năm cũ để mở lòng đón cái mới, xây dựng cái mới.Trên tinh thần đó, người ta không bao giờ nhắc lại những chuyện buồn lòng của năm cũ mà con người sống với nhau thoải mái hơn, cởi mở hơn.
Tưởng nhớ tổ tiên, tri ân ông bà cha mẹ
Theo TS Nguyễn Khắc Thuần, lễ đầu tiên là lễ chúc thọ ông bà, cha mẹ (ông bà, cha mẹ đã qua đời thì thắp nhang tưởng nhớ, ông bà, cha mẹ hiện hữu thì kính cẩn chúc thọ). Lời chúc thọ đó phản ánh lễ nghĩa hết sức quan trọng của con người, nói con người là nói đến lễ nghĩa, mà lễ nghĩa quan trọng nhất là lễ dành cho ông bà, cha mẹ.
Ngược lại, ông bà, cha mẹ cũng hân hoan nhận lời chúc Tết, chúc thọ. Đồng thời, tặng cho con, cháu một phong bao màu đỏ, trong đó có ít tiền gọi là tiền mừng tuổi.
Theo TS Nguyễn Khắc Thuần, phong bao lì xì không đơn giản là chút tiền mừng tuổi, mà qua đó ông bà, cha mẹ xem xét thái độ của con, cháu mình với đồng tiền. Bởi vì, thái độ trước đồng tiền thực chất là thái độ trước cuộc sống. Rõ ràng bản chất việc lì xì có giá trị tích cực và nhân văn. Nhưng ai đó, sau này lợi dụng lì xì trẻ để hối lộ người lớn thì đó là kẻ chúng ta không đáng bàn tới.
Cũng trong đêm Giao thừa, các gia đình thường dùng bữa cơm đặc biệt với nhiều món ăn truyền thống vốn có từ hàng nghìn năm như: Bánh chưng, bánh tét, giò thủ…
Giao thừa còn nhiều ý nghĩa khác nhưng, điều đáng nói Giao thừa là niềm vui, rộng lượng, đoàn kết và tưởng nhớ tổ tiên.
Theo sách Tín ngưỡng Việt Nam, lẽ đất trời có thủy khởi phải có tận cùng, một năm bắt đầu ắt phải có kết thúc, tất cả tính vào thời khắc Giao thừa.
Thời điểm này, ngoài làng, các thôn xóm cũng tổ chức cúng ở đầu xóm. Các chùa chiền cũng tổ chức cúng, vật phẩm là đồ chay, đồng thời cùng lúc nhà chùa cúng Phật, tụng kinh. Ở các tư gia, thường lập bàn thờ ở giữa sân, hoặc ở trước cửa nhà để cúng Giao thừa.
Tuy nhiên, trải qua biến thiên thời gian, ngày nay lễ cúng Trừ tịch ở thôn xóm, đình đền không còn nhiều. Ở các tư gia, sự thành kính không hề thay đổi nhưng bàn thờ, vật phẩm tinh gọn, đơn giản hơn nhiều.
