Điều kỳ lạ về những loài cây tạo ra hương liệu quý

Thanh Bình (tổng hợp) 07/11/2026 06:47

Có loài cây chỉ tạo gỗ thơm khi bị tổn thương, có loài cần nhiều năm tích lũy tinh dầu, tạo nên những nguyên liệu quý của ngành hương liệu.

Trong thế giới nước hoa và hương liệu, một số loài thực vật có giá trị đặc biệt nhờ khả năng tạo ra tinh dầu thơm hiếm có. Chúng không chỉ được sử dụng trong mỹ phẩm, liệu pháp hương thơm và nghi lễ tôn giáo mà còn trở thành những mặt hàng thương mại đắt đỏ.

Nổi bật nhất là cây dó bầu (Aquilaria), nguồn gốc của trầm hương và tinh dầu oud nổi tiếng. Điều kỳ lạ là phần gỗ thơm quý giá không hình thành đồng đều trên mọi cây mà thường xuất hiện khi cây bị tổn thương và phản ứng với sự xâm nhập của vi sinh vật. Quá trình này khiến một phần lõi gỗ tích tụ nhựa thơm sẫm màu. Tinh dầu được chiết xuất từ phần gỗ chứa nhựa, có mùi hương phức tạp, sâu và lưu lại lâu. Oud là nguyên liệu được săn đón trong ngành nước hoa xa xỉ, đôi khi có giá trị rất cao.

Một loài cây quý khác là đàn hương trắng Ấn Độ (Santalum album). Khác với dó bầu, tinh dầu đàn hương được chiết xuất chủ yếu từ phần lõi gỗ và rễ. Hương thơm ấm, ngọt, mềm mại và bền lâu khiến nó trở thành thành phần quan trọng trong nước hoa, xà phòng và hương liệu truyền thống. Cây đàn hương sinh trưởng tương đối chậm, thường cần nhiều năm để hình thành phần lõi gỗ có giá trị kinh tế.

Gỗ trầm hương chứa nhựa thơm và tinh dầu được chiết xuất từ cây dó bầu. Ảnh: frontiersin.org

Hoa hồng Damask (Rosa damascena) cũng là nguồn nguyên liệu quý của ngành công nghiệp hương liệu. Những cánh hoa được thu hái và chưng cất để tạo ra tinh dầu hoa hồng có hương thơm ngọt ngào, tinh tế. Đáng chú ý, phải sử dụng một lượng rất lớn cánh hoa mới thu được một lượng tinh dầu nhỏ, khiến sản phẩm trở nên đắt đỏ. Bulgaria và Thổ Nhĩ Kỳ là hai vùng sản xuất tinh dầu hoa hồng nổi tiếng thế giới.

Trong khi đó, cây hoắc hương (Pogostemon cablin) cung cấp loại tinh dầu có mùi đất ẩm, gỗ và thảo mộc đặc trưng. Nguyên liệu này được sử dụng rộng rãi trong nước hoa, đặc biệt là các dòng hương phương Đông. Tinh dầu thường được chiết xuất từ lá bằng phương pháp chưng cất hơi nước.

Tuy nhiên, giá trị kinh tế cao cũng khiến nhiều loài cây thơm quý đối mặt với nguy cơ khai thác quá mức. Các loài dó bầu thuộc những chi được quản lý trong Phụ lục II CITES, nhằm kiểm soát hoạt động buôn bán quốc tế. Việc phát triển vùng trồng và khai thác bền vững vì thế có ý nghĩa quan trọng để những báu vật hương thơm của thiên nhiên không biến mất.