Sáng 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai sửa đổi, trong đó chính sách hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế cho người dân sau thu hồi đất là một trong những nội dung được đại biểu quan tâm.

Phương án bồi thường phải gắn với phục hồi sinh kế

Đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (đoàn Cần Thơ) đánh giá dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đã góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tháo gỡ vướng mắc, phát huy nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến bảo đảm sinh kế cho người dân bị thu hồi đất.

Theo đại biểu, Khoản 5 Điều 41 và Điều 46 đã xác định trách nhiệm bảo đảm sinh kế, yêu cầu điều tra thu nhập trước khi phê duyệt phương án. Nhưng chưa rõ cơ chế, trách nhiệm liên quan. Thực tế, với hộ trồng cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản hoặc kinh doanh nhỏ, thu nhập biến động theo mùa vụ. Nếu chỉ ghi nhận tại một thời điểm có thể không phản ánh đúng mức sống và mức độ phụ thuộc vào phần đất bị thu hồi.

Dự thảo Nghị định hướng dẫn tại Điều 102 đã quy định khoản hỗ trợ bằng tiền gắn với giá đất nông nghiệp, bên cạnh chính sách đào tạo, chuyển đổi nghề tại Điều 103. Tuy nhiên, theo đại biểu, bên cạnh các chính sách hỗ trợ cần thiết, cần quy định cụ thể hơn về việc phục hồi sinh kế và đánh giá kết quả sau thu hồi đất.

Đại biểu kiến nghị bổ sung vào Điều 46 quy định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải xác định những trường hợp bị mất hoặc giảm đáng kể thu nhập do thu hồi đất, đồng thời đưa ra biện pháp phục hồi sinh kế phù hợp.

Đáng chú ý, phương án phục hồi sinh kế cần xác định rõ kinh phí, thời gian thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm và chỉ tiêu đánh giá kết quả. Nội dung này phải được lấy ý kiến người bị ảnh hưởng và phê duyệt đồng thời với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Một nội dung khác được đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm nhấn mạnh là trách nhiệm theo dõi việc làm, thu nhập và điều kiện sống của người dân sau khi thu hồi đất.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 5 Điều 41 trách nhiệm của UBND cấp tỉnh tổ chức theo dõi, đánh giá việc làm, thu nhập và điều kiện sống sau thu hồi đất; chỉ đạo thực hiện hoặc đề xuất hỗ trợ bổ sung khi người dân chưa ổn định được sinh kế do tác động trực tiếp của việc thu hồi đất.

Chính phủ cần quy định thời gian theo dõi, phương pháp đánh giá và cơ chế phối hợp, trong đó cần có sự tham gia của người bị ảnh hưởng. Việc điều tra thu nhập phải phản ánh chu kỳ sản xuất, kinh doanh; sử dụng nhiều nguồn chứng cứ phù hợp, không chỉ căn cứ vào hóa đơn hoặc chứng từ thuế. Cách làm này đặc biệt cần thiết đối với sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.

Tại khoản 1 Điều 46, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định hỗ trợ phù hợp đối với người trực tiếp lao động, thuê đất, thuê mặt bằng hợp pháp bị mất việc hoặc mất nguồn thu do thu hồi đất.

“Đối tượng này có thể không thuộc diện được bồi thường quyền sử dụng đất, nhưng thiệt hại về sinh kế cần được xem xét trên cơ sở có thật, có chứng cứ và không trùng với khoản đã được hỗ trợ”, đại biểu nêu ý kiến.

Xác định nhóm có nguy cơ mất sinh kế sau thu hồi đất

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) nhận định, Dự thảo Luật đã quan tâm tới chính sách hỗ trợ, tái định cư và phục hồi sinh kế cho người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, cần làm rõ hơn trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở việc xác định các hình thức hỗ trợ.

Theo bà Nga, một hộ nông dân có thể được bố trí chỗ ở mới nhưng không còn đất sản xuất. Một hộ kinh doanh có thể được bồi thường về đất và tài sản nhưng mất đi địa điểm tạo ra nguồn thu nhập chính. Một người lao động lớn tuổi có thể nhận tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng không còn khả năng tìm được việc làm phù hợp.

“Trong những trường hợp ấy, việc hoàn thành chi trả bồi thường và bố trí tái định cư chưa đồng nghĩa với việc người dân đã ổn định được cuộc sống”, bà Nga nói.

Theo đại biểu, chính sách thu hồi đất không chỉ đánh giá bằng tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn bằng khả năng ổn định đời sống và phục hồi sinh kế của những người bị ảnh hưởng.

Vì thế, sửa Luật Đất đai lần này, đại biểu Nga đề nghị bổ sung nguyên tắc “phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần xác định những nhóm người có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu sau thu hồi đất”. Quy định này nhằm có biện pháp hỗ trợ phù hợp, đặc biệt đối với hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Đại biểu đoàn Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị có quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất. Theo bà, Luật không thể quy định cứng một mức thu nhập hay một thời hạn hỗ trợ chung cho mọi trường hợp, bởi điều kiện kinh tế - xã hội của các địa phương rất khác nhau.