Sáng 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).
Xác định trách nhiệm bảo đảm sinh kế
Tham gia góp ý kiến về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi, ĐBQH Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) cho rằng, đây là vấn đề có tác động trực tiếp đến đời sống của Nhân dân và cũng là lĩnh vực phát sinh nhiều vụ khiếu nại, khiếu kiện phức tạp, kéo dài.
"Tôi đề nghị cụ thể hóa tiêu chí nơi ở mới "bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" bằng những tiêu chuẩn có thể kiểm chứng về hạ tầng, điều kiện sinh hoạt, khả năng tiếp cận dịch vụ công, việc làm và kế sinh nhai. Khu tái định cư phải được chuẩn bị đầy đủ trước khi tổ chức di dời người dân", đại biểu Trí nêu.
Đối với đất nông nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư có nguồn gốc sử dụng ổn định qua nhiều thế hệ, cần nghiên cứu cơ chế bồi thường phù hợp với nguồn gốc đất, quá trình sử dụng và tác động thực tế của việc thu hồi đất.
"Không thể chỉ nhìn vào tên gọi, mục đích sử dụng đất trên giấy tờ mà chưa đánh giá đầy đủ hoàn cảnh và nguy cơ mất sinh kế của người dân", đại biểu cho hay.
Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ quyền của người sử dụng đất trong thời gian dự án mới được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng chưa có quyết định thu hồi đất; đồng thời nghiên cứu các cơ chế bồi thường, hỗ trợ bằng đất ở, nhà ở hoặc hình thức phù hợp khác theo điều kiện thực tế và quy định pháp luật.
Tham gia góp ý kiến về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và địa điểm tái định cư, ĐBQH Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho biết, dự thảo luật xác định trách nhiệm bảo đảm sinh kế; cho phép bố trí tái định cư tại địa bàn khác có điều kiện tương đương.
Báo cáo giải trình đã nêu định hướng chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, yêu cầu hạ tầng, điều kiện sinh hoạt phù hợp với phong tục và ưu tiên tái định cư tại chỗ.
Bày tỏ thống nhất với định hướng đó, song đại biểu đề nghị làm rõ ngay nguyên tắc đánh giá điều kiện tương đương không chỉ theo hạ tầng và nhà ở, mà phải tính đến tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, y tế và sinh hoạt cộng đồng; giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, trách nhiệm theo dõi kết quả phục hồi sinh kế sau tái định cư.
"Vì dù chính sách đã được tiếp thu về định hướng, thiếu tiêu chí đo lường và đầu mối chịu trách nhiệm vẫn có thể khiến người dân có chỗ ở mới nhưng mất nguồn sống, nhất là tại địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số", đại biểu Dương Khắc Mai nói.
Quy định trách nhiệm, đánh giá kết quả phục hồi sinh kế
Tham gia góp ý kiến về chính sách hỗ trợ, tái định cư và phục hồi sinh kế, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP.Hải Phòng) cho biết, dự thảo Luật đã quan tâm hơn đến yêu cầu ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh và phục hồi sinh kế cho người có đất bị thu hồi.
Theo đại biểu, đây là những quy định cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo vẫn cần làm rõ hơn trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở việc xác định các hình thức hỗ trợ.
Khoản 2 Điều 46 đã yêu cầu điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và lấy ý kiến người có đất bị thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Nhưng việc xác định thu nhập trước khi thu hồi đất mới chỉ phản ánh điều kiện sống ban đầu của người dân. Theo đại biểu, vấn đề quan trọng hơn là sau khi thu hồi đất, đời sống của họ sẽ như thế nào.
Theo đại biểu, chính sách thu hồi đất phải được đánh giá không chỉ bằng tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn bằng khả năng ổn định đời sống và phục hồi sinh kế của những người bị ảnh hưởng.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần xác định những nhóm người có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu sau thu hồi đất, để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, đặc biệt đối với hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đồng thời, cần quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất.
Luật không thể quy định cứng một mức thu nhập hay một thời hạn hỗ trợ chung cho mọi trường hợp, bởi điều kiện kinh tế xã hội của các địa phương rất khác nhau. Những nội dung cụ thể đó có thể giao Chính phủ quy định.
"Nhưng nguyên tắc về trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện chính sách phục hồi sinh kế cần được xác lập ngay trong Luật, để tránh tình trạng chính sách hỗ trợ đã được phê duyệt nhưng việc thực hiện thiếu nguồn lực, thiếu theo dõi và không xác định rõ trách nhiệm", đại biểu nêu ý kiến.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đồng tình với chủ trương địa phương quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí do Trung ương quy định. Theo ông, thay đổi này có thể rút ngắn thời gian xác định giá, giảm chi phí tuân thủ và đẩy nhanh dự án.
Tuy nhiên, giá đất vừa ảnh hưởng nguồn thu ngân sách, vừa tác động đến chi phí doanh nghiệp và quyền lợi người bị thu hồi đất, nên cần yêu cầu cao về tính khách quan, minh bạch.
"Cùng một cấp chính quyền vừa quyết định giá, vừa thu tiền, vừa chi tiền bồi thường", ông Sơn nêu và cảnh báo nếu thiếu kiểm soát độc lập, động cơ ngân sách có thể chi phối giá đất.
Ông đề nghị kiểm chứng, sàng lọc dữ liệu đầu vào, loại trừ giao dịch bất thường hoặc có dấu hiệu thao túng; công khai căn cứ, phương pháp và kết quả xác định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh. Những trường hợp tác động lớn cần có thẩm định, phản biện độc lập.
Đồng thời, người có đất bị thu hồi cần được quyền đề nghị xem xét lại giá bồi thường khi có căn cứ, với thời hạn giải quyết cụ thể.
