Không chỉ người già mà cả người trẻ khổ sở vì chữa thoát vị đĩa đệm: Càng tập, càng vật lý trị liệu càng đau. Có hôm về nhà đau lan xuống cả chân...Họ thực sự không biết tại sao như vậy?

Cố chịu đựng đau để khỏi nhưng càng chữa, càng tập... càng đau

Bà N.T.H, 52 tuổi than phiền bị thoát vị đĩa đệm 3 tháng nay đã áp dụng đủ các phương pháp tập luyện, kéo giãn cột sống, tập phục hồi chức năng, uống thuốc... nhưng càng ngày đau lại càng gia tăng không rõ nguyên nhân.

Trả lời về vấn đề này, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, đây là tình trạng rất phổ biến của những người bị thoát vị.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên phân tích, thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng thường gây đau lưng, đau lan xuống mông và chân, đôi khi kèm tê bì hoặc yếu cơ. Tuy nhiên, không phải cứ tập phục hồi chức năng nhiều hơn, kéo giãn mạnh hơn hay cố chịu đau là bệnh sẽ cải thiện nhanh hơn.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, bài tập cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của từng người. Với người có biểu hiện kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, động tác không phù hợp có thể khiến triệu chứng tăng lên.

Có nhiều nguyên nhân khiến người bệnh càng tập càng đau. Trước hết, cần xác định đúng nguồn gốc cơn đau. Không phải mọi trường hợp đau lưng ở người có hình ảnh thoát vị trên phim MRI đều do khối thoát vị gây ra. Người bệnh có thể đồng thời bị thoái hóa khớp liên mấu, hẹp ống sống hoặc đau từ cơ và các cấu trúc khác. Một số người có hình ảnh thoát vị nhưng không xuất hiện triệu chứng.

Bên cạnh đó, bài tập phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác. Có người đau tăng khi cúi, người khác lại khó chịu hơn khi ưỡn lưng. Nếu đau từ thắt lưng lan sâu hơn xuống mông, đùi, cẳng chân hoặc bàn chân sau khi tập, người bệnh cần được đánh giá lại, thay vì tự tăng cường độ hoặc bắt chước bài tập trên mạng.

Tập quá sức cũng có thể làm triệu chứng trầm trọng hơn. Việc tự tăng số lần tập từ 10 lên 30-50 lần khi chưa được hướng dẫn có thể khiến cơ thể không kịp thích nghi. Đau mỏi cơ nhẹ sau buổi tập có thể xảy ra, nhưng đau dữ dội, đau lan xuống chân tăng rõ hoặc xuất hiện yếu cơ không phải biểu hiện nên cố chịu.

Thoát vị thường không hình thành chỉ sau một lần cúi người

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên cảnh báo, một quan niệm phổ biến là thoát vị đĩa đệm xuất hiện ngay sau khi cúi xuống bê vật nặng hoặc bế trẻ. Tuy nhiên, theo nội dung tư vấn của bác sĩ Kim Liên, động tác đó có thể chỉ làm bùng phát triệu chứng trên nền tổn thương đã diễn ra từ trước.

Theo thời gian, đĩa đệm có thể mất nước, giảm độ đàn hồi và khả năng chịu lực. Tuổi tác, ít vận động, thừa cân và tư thế lao động không phù hợp có thể góp phần làm tăng gánh nặng lên cột sống. Khi tổn thương tiến triển, đĩa đệm có thể phình, lồi hoặc thoát vị, gây đau lưng và có thể chèn ép rễ thần kinh.

Người bệnh cần chú ý những biểu hiện như đau lưng kéo dài, cứng lưng sau khi ngủ dậy, đau tăng khi ngồi lâu hoặc tê chân tái diễn. Đây không phải những dấu hiệu đủ để tự chẩn đoán thoát vị, nhưng là lý do nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt.

Thoát vị đĩa đệm không đồng nghĩa với phải phẫu thuật. Nhiều trường hợp có thể điều trị bảo tồn bằng thuốc theo chỉ định, phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào triệu chứng, kết quả thăm khám và tình trạng thần kinh.

Khi nào cần dừng tập và đi khám?

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, người bệnh chớ nên cố chịu đựng mà không đi khám. Nếu đau tăng rõ rệt khi tập, người bệnh nên dừng động tác gây đau và trao đổi với bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng để điều chỉnh bài tập, biên độ và cường độ.

Không nên tự ý kéo giãn mạnh hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào các phương pháp thụ động như điện trị liệu, siêu âm hay kéo giãn cột sống. Chương trình phục hồi cần hướng tới cải thiện khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày.

Người bệnh cũng không nên tự nằm bất động kéo dài nếu không có chỉ định. Khi không có chống chỉ định, việc duy trì những hoạt động nhẹ nhàng trong khả năng chịu đựng thường phù hợp hơn với việc ngừng vận động hoàn toàn.

Đặc biệt, nếu xuất hiện bí tiểu mới, mất kiểm soát đại tiểu tiện, tê vùng quanh hậu môn – sinh dục hoặc yếu chân tiến triển nhanh, người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay. Đây có thể là dấu hiệu chèn ép thần kinh nghiêm trọng, cần được đánh giá khẩn cấp.

Điều quan trọng trong điều trị thoát vị đĩa đệm không phải là tập được bao nhiêu động tác hay chịu đau giỏi đến đâu, mà là lựa chọn đúng phương pháp, theo dõi sát đáp ứng và cải thiện khả năng vận động an toàn.

Mời quý độc giả theo dõi video: Bộ Y tế đề xuất xây dựng bài tập dưỡng sinh phù hợp với người Việt