Sau hơn 30 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) bước vào Đại hội VII với một diện mạo khác hẳn những ngày đầu thành lập. Hệ thống đã có mặt tại tất cả 63 tỉnh, thành phố; 140 hội thành viên và khoảng 2,8 triệu hội viên. Trong phát biểu chỉ đạo Đại hội, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh vai trò của trí thức và yêu cầu Liên hiệp Hội phải đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
63 tỉnh, thành cùng một mạng lưới trí thức
Ngày 2 và 3/6/2015, tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt - Xô, Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2015-2020, được tổ chức với chủ đề “Đoàn kết - Trí tuệ - Đổi mới - Phát triển”.
Đại hội có 535 đại biểu, đại diện cho 140 hội thành viên, gồm 77 hội khoa học và kỹ thuật ngành toàn quốc và 63 Liên hiệp hội khoa học và kỹ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Đây cũng là lần đầu tiên hệ thống Liên hiệp Hội đã có tổ chức tại tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước. Tổng số hội viên đạt khoảng 2,8 triệu người, trong đó nhiệm kỳ trước đã tăng thêm khoảng 1 triệu hội viên mới.
Sự phát triển ấy cho thấy một tổ chức được hình thành từ 15 hội thành viên năm 1983 đã từng bước mở rộng thành mạng lưới rộng khắp cả nước. Tại Đại hội VII, VUSTA đánh giá hệ thống tổ chức Đảng trong Liên hiệp Hội từ Trung ương đến địa phương tiếp tục được củng cố; 48 hội thành viên đã thành lập đảng đoàn.
Cùng với mở rộng tổ chức, hoạt động của Liên hiệp Hội trong nhiệm kỳ 2010-2015 cũng được đánh giá trên nhiều lĩnh vực. Tổ chức này tiếp tục làm cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ; đẩy mạnh tư vấn, phản biện và giám định xã hội; phổ biến kiến thức khoa học, công nghệ; nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe nhân dân, thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học và công nghệ và tôn vinh trí thức.
Đây là nền tảng để Đại hội VII chuyển trọng tâm sang câu hỏi lớn hơn: với một mạng lưới đã rộng khắp như vậy, trí thức khoa học và công nghệ sẽ đóng góp thế nào cho những yêu cầu phát triển mới của đất nước?
Nguồn kiểm chứng: Bài 7 về Đại hội VII của VUSTA; bài “Cảm nhận về công tác nhân sự qua các kỳ Đại hội” của VUSTA.
“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”
Đại hội VII có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Cùng dự có Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đinh Thế Huynh, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam cùng nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành Trung ương và Hà Nội.
Trong phát biểu tại Đại hội, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhắc lại quan niệm của cha ông về vai trò của người tài: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu”.
Từ đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh vị trí của tri thức trong thời đại ngày nay, Đảng ta cũng nhiều lần khẳng định: Tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức.
Theo Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị; đầu tư xây dựng đội ngũ trí thức là đầu tư cho phát triển bền vững.
Đặt trong bối cảnh Đại hội VII, những nhận định này có ý nghĩa đặc biệt. Sau hơn 30 năm, Liên hiệp Hội đã trở thành một tổ chức rộng lớn, đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và là nơi quy tụ trí thức trong nước cũng như người Việt Nam ở nước ngoài.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đánh giá Liên hiệp Hội trong nhiệm kỳ 2010-2015 đã trở thành tổ chức giữ vai trò nòng cốt trong tập hợp, đoàn kết và động viên trí thức khoa học, công nghệ tham gia giải quyết các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Từ nền tảng đó, yêu cầu đặt ra cho nhiệm kỳ mới không chỉ là tiếp tục mở rộng tổ chức mà phải phát huy được năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực của phát triển.
Từ phản biện chính sách đến những nhiệm vụ phát triển đất nước
Một trong những nội dung được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh tại Đại hội VII là Liên hiệp Hội cần tiếp tục chủ động tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước về những vấn đề lớn của đất nước.
Trong nhiệm kỳ trước, Liên hiệp Hội đã “chủ động đẩy mạnh hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội”, góp phần củng cố các luận cứ khoa học đối với những chương trình, đề án, dự án lớn trước khi cấp có thẩm quyền quyết định.
Bên cạnh đó, hệ thống các hội thành viên còn tham gia tuyên truyền, phổ biến kiến thức khoa học, công nghệ; góp phần xã hội hóa giáo dục - đào tạo, nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Nhiều hoạt động nghiên cứu ứng dụng được triển khai trong các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường, xóa đói giảm nghèo; các phong trào sáng tạo khoa học và công nghệ được tổ chức, cùng với việc tôn vinh những tập thể, cá nhân có đóng góp.
Đây là những lĩnh vực đã được hình thành và phát triển qua nhiều nhiệm kỳ, nhưng tại Đại hội VII, yêu cầu được đặt ở mức cao hơn: khoa học và công nghệ phải tham gia trực tiếp hơn vào quá trình phát triển.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng yêu cầu Liên hiệp Hội chủ động, tích cực triển khai Nghị quyết Trung ương 6 khóa XI về phát triển khoa học và công nghệ, hướng tới mục tiêu để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực quan trọng của lực lượng sản xuất hiện đại, kinh tế tri thức, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đồng thời, Liên hiệp Hội được yêu cầu tiếp tục thực hiện Chỉ thị 42-CT/TW của Bộ Chính trị về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Mục tiêu được đặt ra đến năm 2020 là xây dựng Liên hiệp Hội Việt Nam thực sự trở thành tổ chức chính trị - xã hội vững mạnh ở Trung ương và các tỉnh, thành phố; giữ vai trò nòng cốt trong tập hợp, đoàn kết và phát huy năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, đại diện cho tiếng nói của những người làm khoa học và công nghệ cả nước.
Như vậy, nếu những nhiệm kỳ trước đặt nền móng cho tổ chức, mở rộng mạng lưới và xác lập vai trò tư vấn, phản biện, thì đến Đại hội VII, yêu cầu nổi bật là làm cho nguồn lực trí thức được chuyển hóa thành những đóng góp cụ thể hơn đối với sự phát triển của đất nước.
GS.VS Đặng Vũ Minh tiếp tục được tín nhiệm
Cùng với việc xác định phương hướng nhiệm kỳ 2015-2020, Đại hội VII kiện toàn bộ máy lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam.
Đại hội bầu 173 ủy viên Hội đồng Trung ương, 25 ủy viên Đoàn Chủ tịch, 9 ủy viên Ủy ban Kiểm tra và 5 thành viên Thường trực Đoàn Chủ tịch. GS.TSKH Đặng Vũ Minh tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam khóa VII.
Bốn Phó Chủ tịch gồm TS Vũ Ngọc Hoàng, TS Phạm Văn Tân, TS Phan Tùng Mậu và TSKH Nghiêm Vũ Khải. TS Phạm Văn Tân kiêm Tổng Thư ký; TS Phan Tùng Mậu kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra.
Tại Đại hội, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng trao Huân chương Độc lập cho GS.TSKH Đặng Vũ Minh và TS Trần Việt Hùng.
Đại hội VII khép lại với một hệ thống đã phủ kín 63 tỉnh, thành phố, 140 hội thành viên và khoảng 2,8 triệu hội viên. Từ một tổ chức tập hợp các hội khoa học, kỹ thuật ra đời hơn ba thập niên trước, Liên hiệp Hội lúc này đã trở thành một mạng lưới lớn của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ.
Nhưng quy mô càng lớn, yêu cầu đặt ra càng cao. Đại hội VII không chỉ tiếp tục câu chuyện củng cố tổ chức mà đặt trọng tâm vào đoàn kết, trí tuệ, đổi mới và phát triển; phát huy tốt hơn năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, tham gia sâu hơn vào những vấn đề lớn về khoa học, công nghệ và phát triển đất nước.
Trong dòng chảy của 8 kỳ Đại hội, Đại hội VII vì thế ghi dấu bằng một bước phát triển rõ nét về quy mô và vị thế: mạng lưới tổ chức đã có mặt trên toàn quốc, số lượng hội viên đạt 2,8 triệu người, trong khi yêu cầu đối với đội ngũ trí thức cũng được đặt ở tầm cao hơn - không chỉ tập hợp và đoàn kết, mà phải phát huy được trí tuệ để đóng góp cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Bài viết nằm trong tuyến bài nhìn lại những dấu mốc trên hành trình xây dựng và phát triển của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.
