Sáng 2/11, Quốc hội tiếp tục thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Sự đồng ý của cha mẹ không thể thay thế hoàn toàn ý chí của trẻ

Tại nghị trường, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý một số nội dung quan trọng liên quan đến người dưới 18 tuổi. Theo đó, dự thảo chỉ còn quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ giữ lại một ngoại lệ rất hẹp, đó là hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải có văn bản đồng ý của cha mẹ.

"So với các phương án trước đây, dự thảo đã thu hẹp đáng kể phạm vi, quy mô hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên và bổ sung các biện pháp bảo vệ cần thiết, từ góc độ bảo đảm tính liên kết với Bộ luật Dân sự và các nguyên tắc đạo đức quốc tế", Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh nêu.

Từ đây, nữ đại biểu đưa ra 2 nội dung góp ý như sau:

Thứ nhất, về điều kiện hiến mô tái sinh người dưới 18 tuổi khi còn sống tại điểm đ khoản 1 Điều 12 và Điều 15, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh thống nhất với việc chỉ xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có nguồn hiến trưởng thành phù hợp. Tuy nhiên, bà nhận thấy cần phân biệt sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của chính người hiến, trên hai cơ sở.

Một là, về pháp lý, Điều 25 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân và về nguyên tắc không thể chuyển giao cho người khác. Đồng thời, việc thực hiện quyền nhân thân của người chưa thành niên phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý theo quy định.

Điều 33 quy định việc can thiệp vào thân thể, bao gồm phẫu thuật lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể, phải có sự đồng ý của người đó. Điều 35 ghi nhận quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của cá nhân theo điều kiện do pháp luật quy định.

"Như vậy, sự đồng ý của cha mẹ là điều kiện cần thiết nhưng không thể thay thế hoàn toàn ý chí của trẻ", nữ đại biểu nhấn mạnh.

Hai là, về nguyên tắc đạo đức quốc tế, Nguyên tắc hướng dẫn số 4 của WHO xác định việc lấy mô, tế bào, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống để ghép chỉ được xem xét trong những trường hợp ngoại lệ rất hẹp, trong đó có hiến tế bào tái sinh giữa các thành viên gia đình khi không có người hiến phù hợp.

Hướng chỉnh lý của dự thảo có sự tương đồng với quy định của WHO, đồng thời giới hạn phạm vi người nhận chặt chẽ hơn, chỉ gồm anh, chị, em ruột. Tuy nhiên, WHO cũng nhấn mạnh rằng trong mọi trường hợp, sự phản đối của người chưa thành niên phải được ưu tiên hơn sự đồng ý của bất kỳ bên nào khác, kể cả cha mẹ hoặc người giám hộ.

Về xung đột lợi ích, cha mẹ đồng thời có trách nhiệm đối với cả người con cần ghép và người con được đề nghị hiến mô. Mong muốn cứu sống một người con là hoàn toàn chính đáng, nhưng cũng không vì thế mà xem nhẹ quyền lợi của người con khỏe mạnh.

Vì vậy, WHO khuyến nghị trong trường hợp có xung đột lợi ích, việc hiến mô cần được xem xét và phê chuẩn bởi một cơ quan độc lập, như Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác.

Giá trị nhân đạo không chỉ nằm ở cơ hội được sống, mà còn ở sự tự nguyện và quyền được bảo vệ

Theo đại biểu Tú Anh, dự thảo đã quy định thành lập Hội đồng tư vấn độc lập tại Điều 15 nhằm đánh giá điều kiện, nguyện vọng của người hiến và hạn chế nguy cơ bị ép buộc. Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định rõ giá trị pháp lý của sự phản đối từ chính người chưa thành niên.

Vì vậy, bà đề nghị bổ sung vào Điều 12 quy định: Người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành; tuyệt đối không được thực hiện việc lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi có văn bản đồng ý của cha mẹ.

Đồng thời, đề nghị làm rõ tại Điều 15 trách nhiệm của Hội đồng tư vấn trong việc xác định độc lập nguyện vọng của trẻ, phát hiện và xử lý nguy cơ xung đột lợi ích, cũng như cơ chế quyết định khi phát hiện xung đột lợi ích.

Thứ hai, về việc lấy mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, quy định tại khoản 2 Điều 12 và khoản 2 Điều 20.

Các quy định này cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nếu có văn bản đồng ý của người đại diện.

Việc dự thảo trao quyền đồng ý cho người đại diện không đương nhiên trái với Bộ luật Dân sự và Nguyên tắc hướng dẫn số 1 của WHO. Nguyên tắc này quy định việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người đã chết phải đáp ứng đồng thời hai điều kiện.

Đó là có sự đồng ý theo yêu cầu của pháp luật và không có căn cứ cho thấy người đã chết từng phản đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể của mình.

"Việc người dưới 18 tuổi chưa có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể không đồng nghĩa với việc ý kiến phản đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể mà trẻ đã thể hiện khi còn sống không có giá trị pháp lý. Từ đó, tôi đề nghị bổ sung quy định tuyệt đối không thực hiện việc lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống", nữ đại biểu đoàn Lâm Đồng góp ý.

Theo đại biểu Tú Anh, hiến mô, bộ phận cơ thể là một nghĩa cử nhân đạo cao đẹp. Nhưng giá trị nhân đạo của việc hiến tặng không chỉ nằm ở cơ hội được sống cho người nhận, mà còn ở sự tự nguyện và quyền được bảo vệ của người hiến, đặc biệt là đối với người chưa thành niên.

Pháp luật cần bảo đảm đồng thời hai mục tiêu: Không đóng lại những cơ hội cứu sống người bệnh trong những trường hợp thực sự cần thiết, nhưng cũng không để mục đích cứu người trở thành lý do làm giảm đi sự bảo vệ dành cho trẻ em.