Trên những đỉnh núi lửa phủ băng của dãy Andes, điều kiện sống khắc nghiệt đến mức con người gần như không thể tồn tại lâu dài. Nhiệt độ xuống rất thấp, không khí loãng, nước và thức ăn đều khan hiếm. Thế nhưng ở đó vẫn có một loài động vật nhỏ bé sinh sống: chuột tai lá Andes (Phyllotis vaccarum).

Năm 2020, nhóm nghiên cứu do Jay Storz, giáo sư sinh học tại Đại học Nebraska-Lincoln, dẫn đầu đã phát hiện những con chuột này ở độ cao 6.739 m, trên đỉnh núi lửa Llullaillaco nằm giữa Argentina và Chile. Đây là độ cao cao hơn 1,6 km so với khu dân cư cao nhất thế giới.

Phát hiện này từng khiến các nhà khoa học bất ngờ. Trước đó, giới nghiên cứu cho rằng giới hạn độ cao đối với động vật có vú chỉ vào khoảng 5.500 m. Những con chuột Andes đã vượt xa con số này.

Điều đáng chú ý là các nghiên cứu cho thấy chúng thực sự thích nghi để sống lâu dài trong môi trường khắc nghiệt.

Từ năm 2020 đến 2023, các nhà nghiên cứu đã khảo sát những quần thể chuột tai lá Andes ở nhiều độ cao khác nhau trong nhiều năm, từ vùng thấp đến các đỉnh núi cao. Nhóm nghiên cứu phải trực tiếp leo núi, đặt bẫy và thu thập mẫu vật để tìm hiểu cách những con chuột này đối phó với môi trường.

Sau đó, các mẫu vật được đưa về phòng thí nghiệm để kiểm tra khả năng chịu lạnh và thiếu oxy. Nhóm nghiên cứu đồng thời giải trình tự bộ gene của loài chuột.

Kết quả cho thấy những cá thể sống ở độ cao lớn có khả năng duy trì thân nhiệt và lượng oxy trong cơ thể tốt hơn so với những cá thể sống ở vùng thấp. Đây là một lợi thế sống còn trên các đỉnh núi Andes, nơi lượng oxy trong không khí thấp hơn nhiều so với mực nước biển.

Nhưng thiếu oxy và nhiệt độ thấp chưa phải thử thách duy nhất.

Thức ăn trên những ngọn núi lửa này cũng vô cùng khan hiếm. Để giải quyết vấn đề đó, chuột ở vùng cao đã tiến hóa giúp chúng tiêu hóa và khử độc các loại thực vật vốn có thể gây hại cho động vật.

Các nhà nghiên cứu còn phát hiện một điểm khác biệt thú vị: thay vì hoạt động chủ yếu vào ban đêm như nhiều loài gặm nhấm khác, chuột tai lá lại tận dụng khoảng thời gian ban ngày để kiếm ăn và duy trì nhiệt độ cơ thể.

Theo các nhà nghiên cứu, môi trường khắc nghiệt có thể mang lại cho những con chuột này một lợi thế lớn: ít đối thủ cạnh tranh và ít kẻ săn mồi.

>>> Mời độc giả xem thêm video Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi: