Từ thoái hóa độ I đến độ IV chỉ sau 9 tháng

Hai phim X-quang khớp gối trái của cùng một bệnh nhân 55 tuổi cho thấy tốc độ tiến triển đáng lo ngại của thoái hóa khớp. Từ tình trạng thoái hóa nhẹ độ I, khớp gối chuyển sang giai đoạn IV chỉ sau 9 tháng, khiến người bệnh mất cơ hội bảo tồn khớp tự nhiên.

ThS.BS Phạm Văn Hưng Khoa Phẫu thuật khớp, Bệnh viện TWQĐ 108 cho biết, đây là trường hợp điển hình cho thấy hậu quả nghiêm trọng của rách rễ sau sụn chêm trong nếu không được phát hiện, xử trí đúng thời điểm.

Ở thời điểm 3 tháng sau chấn thương, phim X-quang chụp tại tuyến dưới cho thấy khe khớp trong vẫn rộng, tình trạng thoái hóa mới ở độ I. Tuy nhiên, khi đến khám tại Bệnh viện TWQĐ 108 sau 1 năm, khớp gối trái đã thoái hóa nặng độ IV.

Khe khớp trong hẹp khít hoàn toàn, hai đầu xương đùi và xương chày xuất hiện đặc xương dưới sụn, khuyết lún xương và biến dạng vẹo trục chân. Ở giai đoạn này, các phương pháp bảo tồn không còn khả năng phục hồi khớp, người bệnh buộc phải phẫu thuật thay khớp gối nhằm giảm đau và cải thiện vận động.

Rách rễ sụn chêm dễ bị nhầm với thoái hóa thông thường

ThS.BS Phạm Văn Hưng cho biết, rách rễ sau sụn chêm trong là tổn thương điểm bám tận của sụn chêm vào mâm chày. Trong chuyên ngành chấn thương chỉnh hình, tổn thương này được ví như một “nạn dịch thầm lặng”, thường gặp ở phụ nữ trung niên 45-65 tuổi, đôi khi xuất hiện chỉ sau những động tác sinh hoạt nhẹ như ngồi xổm đứng dậy, bước cầu thang hoặc xoay người.

Khi điểm bám rễ bị đứt, sụn chêm mất chức năng neo giữ, trồi ra ngoài khe khớp khi chịu lực. Điều này làm mất sức căng vòng của sụn chêm, khiến áp lực tiếp xúc trên bề mặt khớp tăng 200-300%, tương đương hậu quả cơ sinh học của việc cắt bỏ toàn bộ sụn chêm.

Dù gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khớp gối, tổn thương này vẫn dễ bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu không điển hình.

Người bệnh thường nghe tiếng “bụp” nhỏ trong khớp, kèm đau chói vùng khoeo hoặc mặt trong gối. Sau vài tuần, cơn đau cấp tính có thể giảm, chuyển thành đau âm ỉ, khiến người bệnh tưởng tổn thương đang tự hồi phục.

Trong khi đó, X-quang không thể hiện trực tiếp sụn chêm vì đây là cấu trúc phần mềm. Ở giai đoạn sớm, khe khớp vẫn có thể rộng, khiến người bệnh dễ được chẩn đoán thoái hóa thông thường và điều trị giảm đau, kháng viêm mà chưa được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI).

Việc chẩn đoán còn phụ thuộc vào kinh nghiệm khám và đọc phim. Rễ sau sụn chêm nằm ở vị trí giải phẫu sâu, kín đáo. Những dấu hiệu trên MRI như “Ghost sign” (mất tín hiệu sụn chêm), hình ảnh cắt cụt điểm bám rễ hoặc trồi sụn chêm trên 3 mm có thể bị bỏ qua nếu bác sĩ không có kinh nghiệm chuyên sâu về bệnh lý khớp gối.

Phát hiện sớm để giữ lại khớp gối tự nhiên

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng, Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật khớp, Bệnh viện TWQĐ 108 cho biết, nếu được phát hiện khi sụn khớp chưa tổn thương nặng và trục chi chưa biến dạng, người bệnh có thể được phẫu thuật nội soi khâu phục hồi rễ sụn chêm. Kỹ thuật này đưa rễ sụn chêm trở lại vị trí bám giải phẫu thông qua đường hầm xương chày, kết hợp trung tâm hóa sụn chêm nhằm khôi phục vị trí và chức năng sinh học của cấu trúc này.

Đây là phẫu thuật phức tạp, phẫu trường cực kỳ hẹp và sâu: Rễ sau sụn chêm trong nằm sâu ở góc sau trong khớp gối, bị che khuất bởi lồi cầu đùi. Nếu không làm chủ kỹ thuật giải phóng dây chằng bên trong có kiểm soát để mở rộng khe khớp, phẫu thuật viên rất khó đưa dụng cụ vào thao tác và dễ làm trầy xước lớp sụn khớp lành.

Đòi hỏi độ chính xác giải phẫu tuyệt đối và an toàn mạch máu: Việc khoan đường hầm xương chày phải đặt trúng tâm diện bám giải phẫu của rễ sụn chêm (chỉ lệch vài milimét cũng làm giảm hiệu quả cơ sinh học), đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ hướng khoan để không làm tổn thương bó mạch – thần kinh khoeo nằm ngay sát phía sau khớp gối.

Chất lượng mô sụn thoái hóa ở tuổi trung niên: Sụn chêm ở nhóm bệnh nhân 45–65 tuổi thường đã giảm độ đàn hồi, rất dễ bị xé rách khi xuyên chỉ và kéo căng, đòi hỏi dụng cụ chuyên dụng cùng các mũi khâu khóa chịu lực vững chắc.

Theo ThS.BS Phạm Văn Hưng và TS.BS Nguyễn Quốc Dũng, Khoa Phẫu thuật khớp, Bệnh viện TWQĐ 108, đơn vị hiện đã làm chủ và ứng dụng thường quy kỹ thuật nội soi khâu rễ sụn chêm qua đường hầm xương chày kết hợp trung tâm hóa sụn chêm. Nhiều bệnh nhân được phát hiện, phẫu thuật ở giai đoạn sớm đã có cơ hội bảo tồn khớp gối tự nhiên, làm chậm quá trình thoái hóa.

Với trường hợp đến muộn, khớp đã thoái hóa nặng khoang trong, bệnh viện triển khai thay khớp gối bán phần hoặc toàn phần. Thay khớp bán phần giúp thay thế bề mặt khoang khớp tổn thương, bảo tồn dây chằng chéo và khoang khớp lành.

Mời quý độc giả theo dõi video: Bộ Y tế đề xuất xây dựng bài tập dưỡng sinh phù hợp với người Việt