Nhà khoa học Katalin Karikó nổi tiếng với công trình nghiên cứu về mRNA – nền tảng cho công nghệ vắc xin hiện đại. Dù đối mặt với nhiều khó khăn trong sự nghiệp, sự kiên trì giúp bà chứng minh tiềm năng của mRNA trong y học. Công trình của bà Karikó đã góp phần quan trọng vào sự ra đời của vắc xin COVID-19, mang lại tác động to lớn cho sức khỏe toàn cầu và khẳng định giá trị của nghiên cứu khoa học bền bỉ.

Thành công là niềm vui khi giải quyết các vấn đề trong phòng thí nghiệm

Trong một cuộc phỏng vấn với The Nobel Prize, bà Karikó từng nói rằng: "Tôi chỉ muốn được làm nghiên cứu, chứ không mong cầu được nhận giải thưởng". Lời chia sẻ này phản ánh đúng tinh thần của bà: Sự tận tâm đối với nghiên cứu khoa học, đặc biệt là nghiên cứu về mRNA, hơn là danh tiếng hay giải thưởng. Bà đã dành hàng thập kỷ làm việc trong thầm lặng, đối mặt với vô số lần bị từ chối và cắt tài trợ, nhưng vẫn kiên trì theo đuổi đam mê khoa học.

Trong suốt sự nghiệp của mình, Karikó định nghĩa thành công bằng niềm vui khi giải quyết các vấn đề trong phòng thí nghiệm, chứ không phải bằng việc tìm kiếm sự công nhận. Bất chấp việc bị sa thải (vào năm 1995) và nguồn tài trợ hạn chế cho công việc nghiên cứu mRNA suốt hàng thập kỷ, niềm đam mê khám phá khoa học đã giúp bà luôn giữ vững động lực.

"Năm tôi 16 tuổi, tôi đọc cuốn sách của Hans Selye. Châm ngôn của ông là bạn phải tập trung vào những điều bạn có thể thay đổi", bà Karikó nói.

Bà Karikó cho rằng, nhiều người trẻ dễ nản lòng khi thấy bạn bè hoặc đồng nghiệp thăng tiến nhanh hơn và nhận được mức đãi ngộ tốt dù họ làm ít hơn. "Nếu chỉ chăm chú vào những điều đó, bạn sẽ dễ đánh mất sự tập trung vào những gì bản thân có thể thay đổi. Nhìn lại quãng thời gian khó khăn trước đây, khi đứng trước nguy cơ mất việc, tôi không dành thời gian để tự thương hại hay đặt câu hỏi 'Vì sao lại là tôi?', mà dồn toàn bộ năng lượng để tìm lời giải cho câu hỏi: 'Mình có thể làm gì tiếp theo?”, bà nhớ lại.

Đối với nhà khoa học Karikó, thành công thực sự không đo lường bằng sự công nhận, mà bằng sự kiên trì. Bà khẳng định, điều đáng giá nhất trong sự nghiệp của mình chính là những khám phá đạt được nhờ công việc không ngừng nghỉ trong lĩnh vực mà bà đam mê.

“Đối với tôi, thành công là mỗi ngày làm việc trong phòng thí nghiệm và giải quyết được một vấn đề”, nữ chủ nhân giải Nobel Y sinh 2023 nhấn mạnh.

Hành trình đến với giải Nobel Y sinh

Bà Karikó lớn lên trong một ngôi làng ở Hungary, nơi từ nhỏ bà đã thể hiện niềm yêu thích thiên nhiên và bộc lộ năng khiếu ở các môn khoa học.

Theo Britannica, bà lấy bằng cử nhân Khoa học năm 1978 và bằng Tiến sĩ Hóa sinh tại Đại học Szeged. Sau đó, Karikó làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh học (BRC) của Viện Hàn lâm Khoa học Hungary, nơi bà nghiên cứu hoạt tính kháng virus của các đoạn RNA ngắn và bắt đầu nghiên cứu về nucleoside biến đổi - những thành phần được tích hợp vào mRNA để cải thiện tính ổn định và giảm tính sinh miễn dịch.

Năm 1985, do không còn nguồn tài trợ để hỗ trợ nghiên cứu tại BRC, Karikó chuyển đến Mỹ và nhận vị trí nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Temple ở Philadelphia. Bốn năm sau, bà làm việc tại Đại học Pennsylvania. Tại đây, cùng với bác sĩ tim mạch người Mỹ Elliot Barnathan, bà đã chứng minh rằng mRNA, khi được đưa vào tế bào, có thể được sử dụng để điều khiển quá trình sản xuất protein mới. Phát hiện đột phá này đã truyền cảm hứng cho bà theo đuổi nghiên cứu về liệu pháp gen dựa trên mRNA..

Vào cuối những năm 1990, công việc nghiên cứu của Karikó về mRNA và liệu pháp gen đã bị đình trệ một lần nữa do thiếu kinh phí. Bà đã cân nhắc việc rời khỏi Đại học Pennsylvania để đến một viện nghiên cứu khác hoặc theo đuổi một công việc hoàn toàn mới, nhưng sau cùng bà quyết định hợp tác với nhà miễn dịch học Drew Weissman, tiếp tục niềm đam mê khoa học của mình.

Cả hai nhà nghiên cứu đều quan tâm đến khả năng sử dụng mRNA để kích thích cơ thể phát triển khả năng miễn dịch chống lại các tác nhân gây bệnh do virus. Trong các nghiên cứu ban đầu, họ phát hiện ra rằng mRNA có tính sinh miễn dịch cao, gây ra các phản ứng miễn dịch phản tác dụng trong cơ thể.

Họ tiếp tục xác định mối liên hệ giữa các nucleoside mRNA biến đổi cụ thể và khả năng sinh miễn dịch giảm - một bước đột phá dẫn đến công nghệ được gọi là RNA thông tin biến đổi nucleoside giúp giảm phản ứng miễn dịch ngoài ý muốn, được Karikó và Weissman phát triển và cấp bằng sáng chế (năm 2005).

Sau đó, Karikó và Weissman thành lập một công ty có tên RNARx, nhằm thương mại hóa công nghệ RNA thông tin biến đổi nucleoside.

Các nhà nghiên cứu cuối cùng đã cấp phép công nghệ này cho hai công ty công nghệ sinh học Moderna và BioNTech. Năm 2013, Karikó đảm nhận vị trí Phó chủ tịch cấp cao tại BioNTech, giám sát công việc nghiên cứu về mRNA của công ty. Trong những năm tiếp theo, mặc dù hai công ty đều có nhiều liệu pháp RNA trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, nhưng chưa sản phẩm nào được ứng dụng rộng rãi trên thị trường.

Tuy nhiên, bước đột phá đến khi dịch COVID-19 bùng phát, việc phát triển vắc xin có thể giúp ngăn ngừa hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng SARS-CoV-2, virus gây ra COVID-19, là rất cấp bách. Không giống như quá trình phát triển vắc xin truyền thống, việc tạo ra vắc xin mRNA diễn ra tương đối nhanh chóng. Chỉ trong vòng vài tháng sau khi có được mã gen của SARS-CoV-2, các nhà khoa học tại Moderna và Pfizer-BioNTech đã có sẵn các "ứng viên" vắc xin mRNA để tiến hành thử nghiệm.

Theo Invent.org, kể từ tháng 12/2020, hàng tỷ liều vắc xin mRNA đã được tiêm chủng trên toàn thế giới để chống lại bệnh hô hấp COVID-19 do SARS-CoV-2 gây ra.

Nhờ những khám phá liên quan đến nucleoside mRNA góp phần mở đường cho việc phát triển vắc xin mRNA COVID-19 hiệu quả, Karikó và đồng nghiệp của bà, nhà miễn dịch học người Mỹ Drew Weissman, đã được trao giải Nobel Y sinh năm 2023.

>>> Mời độc giả xem thêm video Phụ nữ Việt Nam đang ngày càng phát triển về mọi mặt: