Năm 1964, trong quá trình đào đất tại một xưởng sản xuất gạch ở khu vực Nam Than, thành phố Tây Ninh, tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc, công nhân bất ngờ phát hiện những phiến đá lớn nằm sâu dưới lòng đất. Khi kiểm tra, họ nhận ra đây là dấu tích của một ngôi mộ cổ. Thông tin nhanh chóng được báo cho cơ quan quản lý di tích, sau đó các chuyên gia tiến hành khai quật.
Ngôi mộ được xác định có niên đại thời Ngụy Tấn, thuộc giai đoạn Thập lục quốc. Dù từng bị xâm phạm, công trình vẫn còn một số đồ tùy táng có giá trị. Đặc biệt, các nhà khảo cổ tìm thấy một chiếc chén rượu có hình dáng khác thường, được chế tác từ một khối vỏ trai lớn và trang trí bằng vàng. Hiện vật sau này được đặt tên là Kim Khấu Bạng Xác Vũ Thương, trở thành một trong những cổ vật tiêu biểu của Bảo tàng tỉnh Thanh Hải.
Chiếc chén làm từ vỏ trai và vàng
Chiếc chén có chiều dài 13,7 cm, rộng 10,4 cm và cao 3,5 cm. Thân chén được tạo từ một khối vỏ trai tự nhiên, có hình bầu dục, lòng nông và đáy phẳng. Phần miệng được bọc vàng, hai bên kéo dài thành những quai cong hình bán nguyệt.
Sự kết hợp giữa màu trắng ánh bạc của vỏ trai và sắc vàng óng của kim loại tạo nên vẻ ngoài đặc biệt. Các đường viền được xử lý gọn gàng, phần quai nối liền với miệng chén, tạo cảm giác cân đối và hài hòa. Đây không chỉ là một vật dụng để uống rượu mà còn thể hiện trình độ chế tác thủ công tinh xảo của nghệ nhân cổ đại.
Điểm hiếm gặp nhất nằm ở chất liệu. Trong thời Chiến Quốc đến Ngụy Tấn, những chiếc chén rượu tựa “Kim Khấu Bạng Xác Vũ Thương” ở trên thường được làm bằng gỗ sơn hoặc đồng. Một số loại khác được chế tác từ vật liệu quý, nhưng việc sử dụng nguyên khối vỏ trai làm thân chén rồi kết hợp với vàng để trang trí là điều không phổ biến.
Theo giới thiệu của Bảo tàng tỉnh Thanh Hải, hiện vật có thể từng là món đồ được chủ nhân yêu thích và sử dụng khi còn sống. Chất liệu quý cùng kỹ thuật chế tác cầu kỳ cũng phản ánh địa vị đáng kể của người sở hữu.
Kim Khấu Bạng Xác Vũ Thương – chiếc chén gắn với thú thưởng rượu của người xưa
Chiếc chén được gọi là Kim Khấu Bạng Xác Vũ Thương, còn có tên là vũ bôi hoặc nhĩ bôi, tức chén có quai. Loại dụng cụ này thường có thân hình bầu dục, lòng nông, đáy phẳng và hai quai cong giống đôi cánh chim. Chính đặc điểm ấy đã tạo nên tên gọi vũ thương.
Vũ thương từng phổ biến từ thời Chiến Quốc đến thời Ngụy Tấn, được sử dụng trong các buổi yến tiệc và sinh hoạt thường ngày. Hình ảnh chiếc chén này cũng xuất hiện trong nhiều tác phẩm văn học cổ Trung Quốc.
Đáng chú ý nhất là phong tục “khúc thủy lưu thương”, nghĩa là thả chén rượu trôi theo dòng nước. Trong những buổi gặp gỡ vào dịp tiết Thượng Tị, người tham dự ngồi dọc hai bên dòng suối, đặt chén rượu lên vật nổi rồi thả từ thượng nguồn. Khi chén dừng trước mặt ai, người đó sẽ nâng chén uống rượu và có thể làm thơ để góp vui.
Con dấu đồng hé lộ thân phận chủ nhân
Ngoài chiếc chén Kim Khấu Bạng Xác Vũ Thương đặc biệt, các nhà khảo cổ còn tìm thấy một con dấu đồng có khắc năm chữ triện, nghĩa là “Chương của chức Lăng Giang tướng quân”.
Phát hiện này giúp giới nghiên cứu xác định chủ nhân ngôi mộ có liên quan đến một chức quan võ mang danh hiệu Lăng Giang tướng quân. Đây là chức danh quân sự từng xuất hiện trong hệ thống quan chế thời Ngụy và tiếp tục được sử dụng trong giai đoạn Ngụy Tấn.
Tuy nhiên, “Lăng Giang tướng quân” không phải họ tên của một cá nhân. Đây là chức vụ, vì vậy con dấu chưa đủ căn cứ để xác định chính xác danh tính người được chôn cất. Dù có thêm dấu tích về địa vị quân sự, tên tuổi và sự nghiệp của vị tướng này vẫn chưa được làm sáng tỏ.
Sự kết hợp giữa con dấu quân sự và chiếc chén vỏ trai viền vàng cho thấy chủ nhân có thể thuộc tầng lớp quan võ có địa vị trong xã hội đương thời. Những hiện vật này cũng phản ánh sự giao thoa giữa đời sống quân ngũ và văn hóa thưởng thức của giới tinh hoa thời Ngụy Tấn.
Dù danh tính chủ nhân ngôi mộ chưa được xác định, con dấu Lăng Giang tướng quân cùng chiếc vũ thương độc đáo đã tạo nên một phát hiện có giá trị. Hiện vật hiện được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hải và được xếp vào nhóm di vật văn hóa cấp quốc gia hạng nhất.
