Những phiến đá có niên đại khoảng 1.600 năm được phát hiện tại tàn tích Stratonikeia, miền tây Thổ Nhĩ Kỳ, đang giúp các nhà nghiên cứu làm rõ một vụ tham nhũng thuế từng gây rắc rối cho chính quyền La Mã.

Ban đầu, các phiến đá được cho là những văn bản mang nội dung tưởng niệm, nhưng sau khi được nghiên cứu, chúng được xác định có liên quan đến một vụ gian lận tài chính quy mô lớn vào cuối thời kỳ cổ đại. Vụ việc kéo dài hơn một thập kỷ và thậm chí liên quan đến tài sản của Placidia, con gái Hoàng đế Valentinian III.

Khoảng năm 465, các quan chức La Mã bắt đầu nhận được khiếu nại về hoạt động của những người thu thuế tại miền tây Tiểu Á. Theo các ghi chép, những người này bị cáo buộc cấp biên lai cho người nộp thuế nhưng không ghi đúng số tiền thực tế. Sau đó, họ báo cáo với ngân khố hoàng gia ở Constantinople một khoản thấp hơn số tiền đã thu và giữ lại phần chênh lệch.

Cách thức gian lận này đặc biệt nghiêm trọng bởi nó không chỉ gây thất thoát tiền cho nhà nước mà còn liên quan đến những tài sản thuộc gia đình hoàng đế. Tuy nhiên, chính quyền La Mã không lập tức giải quyết được vấn đề. Phải mất khoảng 15 năm sau khi những khiếu nại đầu tiên xuất hiện, một biện pháp đủ mạnh mới được đưa ra nhằm chấm dứt tình trạng này.

Đến năm 480, Flavius Illus Pusaeus Dionysius, một quan chức cấp cao của Đế chế La Mã, đã ban hành một sắc lệnh với những hình phạt đặc biệt nghiêm khắc. Dionysius đe dọa tước bỏ tài sản của đặc phái viên được cử đến xử lý vụ việc nếu nhiệm vụ không được hoàn thành. Quan trọng hơn, những người bị kết tội gian lận trong vụ việc có thể phải đối mặt với án tử hình.

Mức phạt này gây chú ý bởi những sắc lệnh khác của La Mã về việc cấp biên lai thuế đúng quy định, được ban hành trong khoảng thế kỷ IV đến VI, thường không đề cập đến hình phạt nghiêm khắc đến mức này.

Nói cách khác, vụ việc có thể được chính quyền nhìn nhận không đơn thuần là hành vi trục lợi cá nhân mà còn là sự thách thức đối với quyền lực của hoàng đế.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo rằng việc sắc lệnh đề cập đến án tử hình không đồng nghĩa chắc chắn đã có những vụ hành quyết được thực hiện.

Dù vậy, sắc lệnh năm 480 dường như đã tạo ra hiệu quả nhất định. Việc chính quyền La Mã cho khắc những mệnh lệnh như vậy trên đá cho thấy họ muốn thông điệp được truyền tới cộng đồng địa phương.

Phát hiện này cũng cho thấy gian lận thuế, biển thủ tiền công và lạm dụng chức quyền không phải những vấn đề mới của xã hội hiện đại; ngay tại Đế chế La Mã, chúng từng nghiêm trọng đến mức chính quyền phải đe dọa bằng hình phạt cao nhất.