Bộ GD&ĐT vừa ban hành Thông tư 65/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 26/9/2026) với nhiều điểm mới mang tính bước ngoặt. Trong đó nổi bật là việc siết chặt tiêu chuẩn công nhận văn bằng tiến sĩ do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao.

Thông tư mới thay thế các quy định trước đây, vừa tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các mô hình giáo dục xuyên biên giới, vừa siết mạnh các rào cản kỹ thuật đối với bằng tiến sĩ ngoại.

Cụ thể, để được công nhận, bằng tiến sĩ học theo hình thức trực tiếp kết hợp nghiên cứu thực địa tại nước khác bắt buộc người học phải có tối thiểu 12 tháng nghiên cứu trực tiếp tại cơ sở đào tạo trong toàn khóa học. Đối với hình thức thừa nhận kết quả nghiên cứu hay công trình khoa học, người học phải có người hướng dẫn, hoàn thành yêu cầu học thuật, bảo vệ luận án trước hội đồng và kết quả phải đáp ứng chuẩn đầu ra tương đương với ngành, lĩnh vực tương ứng của Việt Nam.

Những quy định khắt khe này giúp ngăn chặn tình trạng theo học tại các cơ sở giáo dục kém chất lượng ở nước ngoài, đồng thời vẫn khuyến khích việc tiếp thu tri thức từ các quốc gia phát triển. Song song với việc nâng cao tiêu chuẩn thẩm định, Thông tư cũng tạo bước đột phá mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính thông qua chuyển đổi số toàn diện. Toàn bộ quy trình nộp và xử lý hồ sơ được thực hiện trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, cho phép người dân nhập dữ liệu một lần và miễn dịch thuật đối với văn bằng tiếng Anh.

Đáng chú ý, thời hạn giải quyết hồ sơ có xác minh thông tin nước ngoài đã được rút ngắn từ 45 ngày xuống còn tối đa 30 ngày làm việc. Đặc biệt, kết quả công nhận sẽ được số hóa, cập nhật vào cơ sở dữ liệu và tích hợp trên VNeID, cho phép các cơ quan, đơn vị sử dụng lao động tra cứu trực tiếp thay thế cho việc xác minh bằng văn bản giấy như trước đây.

Bên cạnh đó, thông tư còn quy định điều kiện chung và điều kiện cụ thể để công nhận văn bằng tương ứng với mỗi phương thức đào tạo: học trực tiếp tại nước ngoài - du học; liên kết đào tạo tại nước ngoài; liên kết đào tạo tại Việt Nam; học từ xa (trực tuyến, trực tuyến kết hợp trực tiếp hoặc được thực hiện kết hợp giữa phương thức đào tạo từ xa qua mạng máy tính và viễn thông, thư tín, phát thanh - truyền hình...). Cách quy định này tường minh hơn, giúp cơ quan có thẩm quyền công nhận văn bằng và người có văn bằng dễ dàng xác định được quy định của pháp luật được áp dụng với phương thức đào tạo theo loại văn bằng đề nghị công nhận.

Đối với văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài có hoạt động giáo dục, đào tạo, liên kết giáo dục, liên kết đào tạo hoặc mở phân hiệu tại Việt Nam cấp, hoạt động đào tạo phải được triển khai hợp pháp tại Việt Nam, đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật tại thời điểm thực hiện chương trình, đồng thời đáp ứng các điều kiện chung về công nhận văn bằng.

Đối với trường hợp hoạt động đào tạo hoặc phân hiệu được thực hiện tại một nước khác với nước nơi cơ sở giáo dục đặt trụ sở chính, Thông tư quy định các căn cứ liên quan đến việc cơ sở đào tạo được công nhận, kiểm định, được phép hoạt động hoặc cấp bằng; hoặc chương trình được cơ quan có thẩm quyền cho phép thực hiện hay được kiểm định.

Đối với đào tạo từ xa, Thông tư kế thừa nguyên tắc quản lý đã có nhưng mô tả đầy đủ hơn các phương thức, bao gồm trực tuyến, trực tuyến kết hợp trực tiếp và các hình thức đào tạo từ xa khác. Khi người học lưu trú và học tập tại nước nào thì chương trình giáo dục phải được cấp có thẩm quyền về giáo dục của nước đó cho phép thực hiện.

Quy định cụ thể theo từng tình huống tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho việc xem xét các mô hình giáo dục xuyên biên giới đang ngày càng phát triển.