Bill Gates, nhà đồng sáng lập Microsoft, mới đây gây chú ý khi chia sẻ rằng kỹ năng lập trình từng theo đuổi từ năm 13 tuổi về cơ bản đã trở nên lỗi thời vào cuối năm 2025. Nhận xét được ông đưa ra trong cuộc trò chuyện với James Harding tại Royal Society ở London, đăng trên The Observer ngày 25/10/2026. Khi được hỏi liệu một người có thể trở thành lập trình viên giỏi nhất thế giới hay không, Gates trả lời rằng thời điểm đó đã qua. Phát biểu này cho thấy tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt cả những người có nhiều kinh nghiệm trong ngành công nghệ trước yêu cầu phải thích nghi.

Trong bài viết trên Gates Notes ngày 26/8/2026, Gates thừa nhận AI vẫn mắc lỗi nhưng độ tin cậy của công nghệ đang được cải thiện nhanh chóng. Ông cho rằng chi phí phát triển phần mềm giảm có thể thúc đẩy nhu cầu mới, qua đó hạn chế nguy cơ mất việc trên diện rộng nếu con người tiếp tục đảm nhiệm tốt một số công đoạn như thiết kế. Tuy nhiên, ông đặc biệt quan tâm đến triển vọng nghề nghiệp của người trẻ, nhất là khi các vị trí đầu vào có nguy cơ thu hẹp. Theo Gates, việc đào tạo lại và hỗ trợ người lao động cần được triển khai trước khi tình trạng mất hoặc thiếu việc làm trở nên nghiêm trọng.

Một nghiên cứu của Erik Brynjolfsson, Bharat Chandar và Ruyu Chen tại Đại học Stanford, cập nhật tháng 8/2026, phần nào phản ánh những thay đổi ban đầu. Phân tích dữ liệu bảng lương ADP đến tháng 6/2026, nhóm nghiên cứu chưa tìm thấy bằng chứng về làn sóng thay thế lao động trên diện rộng. Dù vậy, việc làm của nhóm 22-25 tuổi trong các ngành nghề chịu ảnh hưởng mạnh từ AI thấp hơn 19% so với mức giả định nếu tăng trưởng tương đương nhóm ít chịu tác động. Chênh lệch này chủ yếu đến từ việc giảm tuyển dụng, không đồng nghĩa 19% lao động trẻ đã bị sa thải. Các tác giả cũng lưu ý kết quả mới phản ánh mối tương quan, chưa chứng minh AI là nguyên nhân trực tiếp.

Bên cạnh nguy cơ thu hẹp cơ hội việc làm, Gates còn cảnh báo sức ép cạnh tranh có thể thúc đẩy doanh nghiệp đẩy nhanh ứng dụng AI để giảm chi phí. Khi một công ty sử dụng công nghệ để tăng hiệu quả, các đối thủ có thể buộc phải làm theo nhằm duy trì lợi thế. Trong cuộc phỏng vấn với The Observer, ông dùng cụm từ “Thuê robot, sa thải con người” để mô tả xu hướng này, đồng thời đề xuất cân nhắc đánh thuế AI, chẳng hạn dựa trên lượng token sử dụng, nhằm tạo nguồn lực cho mạng lưới an sinh xã hội.

Những nhận định của Gates đặt ra câu hỏi về cách phân chia thành quả từ năng suất do AI mang lại. Lợi ích có thể được chuyển thành giá sản phẩm thấp hơn, lợi nhuận doanh nghiệp, thu nhập người lao động hoặc thời gian làm việc được rút ngắn. Với người lao động, thách thức không chỉ nằm ở việc học sử dụng công cụ mới mà còn là tìm kiếm cơ hội tích lũy kinh nghiệm và chuyển sang lĩnh vực khác. Lời thừa nhận của Gates vì thế không đơn thuần nói về sự thay đổi của nghề lập trình, mà còn phản ánh bài toán rộng hơn về đào tạo, tuyển dụng và bảo đảm an sinh trong thời kỳ AI phát triển nhanh.