Phát hiện bếp lửa cổ xưa gây chú ý giới khảo cổ
Một phát hiện khảo cổ tại tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc, đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu quốc tế. Các nhà khoa học đã xác định được dấu tích một bếp lửa có niên đại khoảng 17.000 năm, được người tiền sử sử dụng để xử lý nguyên liệu đá trước khi chế tác công cụ.
Theo thông tin công bố, hiện vật được tìm thấy tại địa điểm Tân Miếu Trang, huyện Dương Nguyên, thành phố Trương Gia Khẩu, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Đây là khu di chỉ nằm trong hệ thống di tích Nê Hà Loan, một trong những khu vực có ý nghĩa quan trọng đối với việc nghiên cứu sự xuất hiện và phát triển của con người thời tiền sử tại Đông Á.
Trong quá trình khai quật địa điểm số 5, các nhà khảo cổ phát hiện một cấu trúc hình bầu dục được bao quanh bởi những viên đá cuội. Cấu trúc này có đường kính lớn khoảng 1 m. Bên trong chứa tro, đất bị nung đỏ và nhiều dấu tích liên quan đến hoạt động sử dụng lửa.
Đặc biệt, xung quanh bếp xuất hiện nhiều công cụ đá cùng phế liệu chế tác có dấu hiệu từng chịu tác động của nhiệt độ cao.
Kết quả xác định niên đại cho thấy bếp lửa có tuổi đời khoảng 17.000 năm, thuộc giai đoạn cuối thời đại đồ đá cũ, khi con người đang tiến tới những thay đổi quan trọng về kỹ thuật và phương thức sinh tồn.
Công nghệ xử lý đá bằng nhiệt từ 17.000 năm trước
Theo ông Vương Pháp Cương, Trưởng bộ phận Khảo cổ thời đại đồ đá cũ thuộc Viện Nghiên cứu Văn vật và Khảo cổ tỉnh Hà Bắc, những dấu tích tại hiện trường cho thấy bếp lửa không đơn thuần phục vụ việc sưởi ấm hoặc nấu nướng.
Khác với việc sử dụng lửa để sưởi ấm hay chế biến thức ăn, nung đá phục vụ chế tác công cụ đòi hỏi nhiều công đoạn. Người thực hiện phải lựa chọn nguyên liệu, chuẩn bị nhiên liệu, duy trì nhiệt độ và chờ đá nguội trước khi gia công. Quá trình này cho thấy khả năng lập kế hoạch và phối hợp những hoạt động kỹ thuật nhằm đạt mục đích cụ thể.
Trong kỹ thuật chế tác đá, việc gia nhiệt có kiểm soát có thể làm thay đổi đặc tính của một số loại nguyên liệu, giúp chúng dễ tách mảnh và tạo hình hơn. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi người thực hiện phải hiểu đặc điểm vật liệu và kiểm soát nhiệt độ phù hợp. Nếu nung không đúng cách, đá có thể nứt vỡ ngoài ý muốn.
Đặc biệt, việc nhận biết sự thay đổi của đá sau khi tiếp xúc với nhiệt có thể bắt nguồn từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều lần thử nghiệm. Những kiến thức thực tế ấy nhiều khả năng được truyền lại giữa các thành viên trong cộng đồng. Các công cụ đá được chế tác hiệu quả hơn có thể hỗ trợ hoạt động săn bắt, xử lý thực phẩm và sản xuất vật dụng thiết yếu.
Sự xuất hiện đồng thời của bếp lửa, tro than, đất nung đỏ và những mảnh đá đã qua xử lý nhiệt tạo thành hệ thống bằng chứng quan trọng về hoạt động kỹ thuật của người tiền sử. Tuy nhiên, giới nghiên cứu vẫn cần thêm bằng chứng để xác định mức độ phổ biến của kỹ thuật này trong các cộng đồng tiền sử.
Nhà nghiên cứu Cao Tinh, thuộc Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân loại học, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, đánh giá đây là phát hiện đầu tiên được xác nhận trong khảo cổ học quốc tế về một bếp lửa chuyên dùng để xử lý nguyên liệu đá.
Theo ông, xét trong phạm vi những di tích thời đại đồ đá cũ đã được phát hiện trên thế giới, bếp lửa ở Tân Miếu Trang nổi bật nhờ hệ thống bằng chứng tương đối đầy đủ, trọn vẹn nhất. Phát hiện cho thấy người tiền sử không chỉ biết duy trì ngọn lửa mà còn có khả năng khai thác nhiệt năng để chủ động thay đổi đặc tính vật liệu tự nhiên.
Quan trọng hơn, bếp lửa Tân Miếu Trang nhắc nhở rằng, lịch sử tiến bộ công nghệ không chỉ được đánh dấu bằng những phát minh lớn. Đôi khi, một thay đổi nhỏ trong cách sử dụng vật liệu cũng có thể phản ánh bước phát triển đáng kể về tri thức và khả năng thích nghi của con người.
