Từ một khái niệm mang tính học thuật, trí tuệ nhân tạo (AI) giờ đây đã trở thành công cụ phổ biến trong nhiều lĩnh vực. Các doanh nghiệp ngày càng tận dụng AI để tối ưu hóa quy trình, từ dịch thuật, hỗ trợ kỹ thuật đến viết nội dung, phân tích dữ liệu hay thiết kế cơ bản. Điều này giúp tiết kiệm chi phí và tăng hiệu suất nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của con người trong tương lai.

AI phát triển mạnh mẽ, người trẻ đối diện nỗi lo bị thay thế

Bạn Diệu Linh, nhân viên marketing của một công ty nhỏ, chia sẻ sự e ngại khi thấy các công cụ AI có thể thiết kế hình ảnh và lên ý tưởng chiến dịch quảng cáo chỉ trong vài giây. Với thâm niên gần 2 năm trong nghề, công việc chính của Linh bao gồm sáng tạo nội dung, thiết kế hình ảnh cơ bản cho các bài đăng mạng xã hội và lên ý tưởng quảng cáo. Trước đây, Linh từng tự hào về khả năng thiết kế "tay ngang" của mình trên các công cụ phổ thông. Thế nhưng, sự xuất hiện của AI tạo hình ảnh và viết lách đã khiến cô thực sự "giật mình".

"Trước đây, mình mất cả buổi sáng để thiết kế một bộ ảnh quảng cáo đơn giản hoặc viết 3 - 4 kịch bản video. Giờ đây, chỉ với vài câu lệnh, AI có thể cho ra hàng chục phương án trong chưa đầy một phút. Có những lúc mình tự hỏi: Nếu AI làm nhanh và đẹp như vậy, vị trí của mình ở đâu trong mắt sếp?", Diệu Linh bộc bạch.

Linh nhận thấy hiện nay có quá nhiều công cụ chỉnh sửa ảnh và video dành cho người không chuyên, xóa nhòa ranh giới giữa người làm nghề và "máy làm nghề". Điều này khiến cô e ngại về lâu dài, lĩnh vực marketing mà cô theo đuổi sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Dù nghe các anh chị đi trước trấn an rằng AI chưa thể thay thế các sản phẩm đòi hỏi trình độ cao hoặc sự tinh tế trong môi trường chuyên nghiệp, Linh vẫn không cho phép mình chủ quan.

Cô nhận định: "Mình thấy sản phẩm của AI đúng là vẫn cần con người chỉnh lại mới dùng được, nhưng vấn đề là AI học nhanh khủng khiếp, nó phát triển theo từng ngày. Nếu mình cứ giữ tư duy cũ, chỉ làm những việc 'thợ dạy' mà không có tư duy chiến lược, mình chắc chắn sẽ bị bỏ lại phía sau”.

Không chỉ người đi làm như Linh, ngay cả những sinh viên sắp ra trường như Thu Huyền (21 tuổi, chuyên ngành Báo chí) cũng không khỏi lo âu. Là một người trẻ chuẩn bị bước chân vào thị trường lao động, Huyền không chỉ xem AI là một chủ đề tin tức để theo dõi mà còn coi đó là một "đối thủ" tiềm tàng. Hiện đang làm thêm công việc viết nội dung (content writing) cho một công ty quảng cáo, Huyền đã sớm nếm trải cảm giác bị AI gần như thay thế. "Khi ChatGPT mới ra mắt, mình đã thử đưa ra một đề bài mà mình thường mất 2 tiếng để nghiên cứu và viết. Kết quả trả về chỉ trong 30 giây với cấu trúc khá ổn. Lúc đó, mình thực sự thấy lo lắng", Huyền chia sẻ.

Rõ ràng, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là “đối thủ cạnh tranh” tiềm tàng. Tuy vậy, viễn cảnh bị thay thế hoàn toàn không xảy ra nếu người trẻ biết cách thích nghi và phát triển bản thân.

Thanh niên cần trang bị gì?

AI có thể tạo ra nội dung nhanh chóng, nhưng thường mang tính tổng hợp và thiếu dấu ấn cá nhân. Điều mà con người có thể làm tốt hơn chính là sáng tạo dựa trên trải nghiệm, cảm xúc và góc nhìn riêng. Người trẻ cần rèn luyện khả năng tư duy độc lập, kể câu chuyện theo cách riêng để tạo ra giá trị khác biệt.

Thay vì lo sợ, người trẻ nên coi AI là “trợ lý” giúp nâng cao hiệu suất làm việc. Việc biết cách khai thác AI để hỗ trợ nghiên cứu, lên ý tưởng hay tối ưu quy trình sẽ giúp họ đi nhanh hơn thay vì bị bỏ lại phía sau.

Đối với bạn Diệu Linh, Linh bắt đầu dành 1-2 tiếng mỗi tối để học cách phối hợp với AI, biến nó thành công cụ hỗ trợ để bản thân có thêm thời gian tập trung vào việc nghiên cứu tâm lý khách hàng – thứ mà AI hiện tại vẫn chỉ đang dừng lại ở mức mô phỏng.

Còn đối với Thu Huyền, thay vì chống đối, Huyền đang học cách sử dụng AI để tóm tắt tài liệu, tra cứu thông tin nhanh, từ đó dành thời gian quý báu để đi thực tế và tìm kiếm những góc nhìn mới mẻ.

Những kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện hay giải quyết vấn đề vẫn là thế mạnh của con người. Đây là những yếu tố mà AI khó có thể thay thế hoàn toàn. Trong một thế giới biến động nhanh, khả năng thích nghi cũng trở thành “vũ khí” quan trọng giúp người trẻ đứng vững.

Công nghệ thay đổi từng ngày, vì vậy việc học tập liên tục là điều bắt buộc. Thế hệ thanh niên cần chủ động cập nhật xu hướng, trau dồi kỹ năng mới để không bị tụt hậu. Người biết học nhanh và thích nghi nhanh sẽ luôn có lợi thế.

AI đang tiếp tục thay đổi thị trường lao động, nhưng không đồng nghĩa với việc con người bị loại bỏ hoàn toàn. Thay vào đó, AI sẽ thay thế những công việc mang tính lặp lại, trong khi con người đảm nhận vai trò sáng tạo, quản lý và đưa ra quyết định. Nỗi lo bị thay thế là có thật, nhưng cũng chính là động lực để người trẻ thay đổi và phát triển. Trong kỷ nguyên AI, lợi thế không còn thuộc về người làm việc chăm chỉ nhất, mà là người biết học hỏi, thích nghi và tạo ra giá trị riêng biệt.