Sự suy giảm đa dạng sinh học do áp lực phát triển kinh tế đang đặt ra những thách thức lớn đối với việc ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Vừa qua, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã tổ chức chương trình thăm, làm việc và khảo sát thực tế tại Trung tâm Đa dạng Sinh học Mê Linh (thuộc Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).
Buổi làm việc với chủ đề “Tri thức khoa học và công nghệ với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững” nhằm thúc đẩy vai trò của lực lượng trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN) trong công tác bảo tồn thiên nhiên và phục hồi hệ sinh thái.
Đoàn VUSTA do GS.VS Châu Văn Minh, Chủ tịch VUSTA dẫn đầu. Tham gia đoàn có: PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA; GS.TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch VUSTA; ThS Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA; ông Hồ Đình Lưỡng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ; cán bộ, công chức, người lao động VUSTA và Liên hiệp Hội tỉnh Phú Thọ.
Bảo tồn đa dạng sinh học: Trọng tâm để ứng phó với biến đổi khí hậu
Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch VUSTA cho hay, đa dạng sinh học là nền tảng cốt lõi đối với sự phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh thách thức toàn cầu về biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên thiên nhiên hiện nay.
Đánh giá cao vai trò của công tác bảo tồn, PGS.TS Phạm Ngọc Linh khẳng định, giải pháp căn cơ và trực tiếp nhất để chống biến đổi khí hậu không gì khác ngoài việc trực tiếp bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái đã bị tổn thương.
Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của riêng các cơ quan nghiên cứu chuyên ngành hay các nhà sinh học, mà còn đòi hỏi sự chung tay, đồng lòng của toàn xã hội, trong đó hệ thống VUSTA với mạng lưới trí thức rộng khắp cần đóng vai trò là cầu nối đưa tri thức khoa học vào thực tiễn đời sống, nâng cao nhận thức cộng đồng, tham gia tích cực vào công tác tư vấn, phản biện các chính sách môi trường, góp phần giải quyết các vấn đề cấp bách của đất nước.
Hướng tới các mục tiêu hợp tác, Phó Chủ tịch VUSTA khẳng định, VUSTA sẽ đẩy mạnh vai trò trong việc thúc đẩy các nghiên cứu liên ngành; khai thác các kết quả nghiên cứu tại Mê Linh làm tư liệu truyền thông, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng; phối hợp với các chuyên gia của Trung tâm để cung cấp luận cứ khoa học, tham gia phản biện các chính sách vĩ mô về bảo tồn thiên nhiên và quản lý tài nguyên.
Phó Chủ tịch Phạm Ngọc Linh đề nghị các ban chuyên môn của Cơ quan VUSTA cần phối hợp chặt chẽ với Viện Sinh học và Trung tâm để hiện thực hoá những ý tưởng, đề xuất từ chuyến công tác thành các chương trình hành động, đề tài hợp tác cụ thể trong giai đoạn tới.
Việt Nam vươn lên thứ 14 thế giới về đa dạng sinh học
TS Lê Hùng Anh, Phó Viện trưởng Viện Sinh học cho hay, Việt Nam hiện xếp thứ 14 trên thế giới về chỉ số đa dạng sinh học. Tuy nhiên, áp lực bảo tồn hiện nay là rất lớn. Số liệu cập nhật từ Sách Đỏ cho thấy hệ sinh thái trong nước đang ghi nhận 11.398 loài bị đe dọa, trong đó có 656 loài thực vật và 742 loài động vật nằm trong danh mục nguy cấp theo tiêu chí của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).
Các cán bộ khoa học của Viện Sinh học đã trực tiếp tham gia xây dựng, hoàn thiện hồ sơ cho nhiều danh hiệu lớn. Tiêu biểu là việc xây dựng thành công hồ sơ các Khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận như Langbiang (2015), Kon Hà Nừng (2021) và Phong Nha - Kẻ Bàng (6/2024).
Hiện tại, Viện đang tiếp tục phối hợp thẩm định hồ sơ cho Vườn quốc gia Vũ Quang, hướng tới mục tiêu nâng tổng số khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam từ 11 lên 15 khu vào năm 2030. Bên cạnh đó, các chuyên gia của Viện cũng tham gia tư vấn, chỉnh sửa hồ sơ chuyên môn cho 12 Vườn di sản ASEAN và 178 khu bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn loài và sinh cảnh trên toàn quốc.
TS Đặng Huy Phương, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học Mê Linh cho biết, Trung tâm được thành lập từ năm 1999. Sau giai đoạn đầu gặp nhiều khó khăn về hạ tầng, đến nay, nhờ sự quan tâm đầu tư của Viện Hàn lâm, Trung tâm đã xây dựng được cơ sở vật chất khang trang, phục vụ hiệu quả cho các nhiệm vụ bảo tồn tại chỗ và bảo tồn chuyển vị.
Các hội chuyên ngành, các trung tâm cứu hộ, các tổ chức trực thuộc VUSTA như PanNature, Save Vietnam's Wildlife và Trung tâm đã tạo thành một hành lang kết nối chuyên môn mật thiết, duy trì cơ chế giao ban định kỳ kịp thời cung cấp các luận cứ khoa học nhằm hỗ trợ Bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc soạn thảo các nghị định, chính sách quản lý đa dạng sinh học.
Thắt chặt hợp tác giữa VUSTA và cơ quan nghiên cứu chuyên sâu
Tại buổi làm việc, các cán bộ cũng đã nghe PGS.TS Nguyễn Văn Sinh, Chuyên gia đa dạng sinh học (Nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật) trình bày chuyên đề “Đa dạng sinh học và phát triển bền vững”, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa đa dạng di truyền, đa dạng loài, đa dạng hệ sinh thái với đời sống và phát triển kinh tế - xã hội.
Đoàn công tác VUSTA đã trực tiếp tham quan các mô hình thực địa tại Trung tâm như vườn sưu tập lan rừng, khu vực nhân nuôi động vật hoang dã, vườn cây dược liệu và các ô định vị theo dõi diễn thế rừng.
Trong khuôn khổ chương trình, các bên đã trao đổi, thống nhất nhiều định hướng phối hợp cụ thể trong thời gian tới nhằm phát huy thế mạnh của mỗi đơn vị; đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, tư vấn phản biện chính sách và tuyên truyền phổ biến kiến thức pháp luật về bảo vệ môi trường.
Đại diện lãnh đạo VUSTA và Viện Sinh học bày tỏ kỳ vọng buổi gặp gỡ này sẽ là khởi đầu cho chuỗi các hoạt động phối hợp chặt chẽ hơn giữa Cơ quan Trung ương VUSTA, Liên hiệp hội các tỉnh (như Liên hiệp hội Phú Thọ) với Viện Sinh học và Trung tâm Mê Linh. Sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu khoa học chuyên sâu và mạng lưới truyền thông, phản biện, tư vấn xã hội rộng lớn của VUSTA được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Việt Nam.
