Ngày 1/11, tại cửa hàng xăng dầu số 2 Lê Ngô Cát, phường Thuận Hóa, TP Huế, hai công nhân 25 và 32 tuổi tử vong khi xuống hầm chứa nhiên liệu lấy ống hút bị rơi. Một người bất tỉnh, đồng nghiệp xuống cứu cũng gặp nạn.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam chia sẻ, dù nguyên nhân cụ thể của vụ việc vẫn đang được điều tra, chưa thể kết luận hai nạn nhân tử vong do chất khí nào, thiếu oxy đến mức nào hay đã thiếu những thiết bị gì. Tuy nhiên, các nguy cơ khi vào bồn chứa nhiên liệu cần được giải thích rõ để phòng ngừa những tai nạn tương tự.

Bồn đã ngừng sử dụng vẫn có thể nguy hiểm

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, bồn chứa nhìn như đã cạn vẫn có thể còn nhiên liệu, cặn hoặc hóa chất bám trên bề mặt. Các chất này tiếp tục giải phóng hơi. Hơi xăng nặng hơn không khí, có thể tích tụ tại vùng thấp, nhất là nơi thông khí kém.

Lượng tồn dư phụ thuộc cấu tạo, quá trình vận hành và việc làm sạch. Nhìn từ miệng bồn, ngửi thấy mùi nhẹ không thể quyết định rằng bên dưới an toàn. Mũi người không đo được nồng độ oxy hay định lượng chất độc. Điều cần biết trước khi cho người xuống là: thành phần không khí thực tế, được xác định bằng thiết bị phù hợp.

Theo BS Hoàng, có hai nguy cơ mà người lao động có thể đối mặt khi xuống bồn chứa nhiên liệu. Nguy cơ đầu tiên là thiếu oxy. Không khí bình thường có khoảng 21% oxy. Trong một không gian kín, oxy có thể bị tiêu thụ bởi các phản ứng hóa học hoặc bị pha loãng bởi khí, hơi khác. Khi thiếu oxy, khả năng suy nghĩ, phối hợp động tác và tự thoát ra ngoài có thể suy giảm.

Mốc 19,5% được dùng để nhận diện môi trường thiếu oxy trong an toàn lao động. Thiếu oxy nghiêm trọng có thể gây mất ý thức rất nhanh; mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc nồng độ, thời gian tiếp xúc và mức gắng sức. Không được chờ đến khi thấy khó thở mới rời khỏi nơi nguy hiểm.

Nguy cơ thứ hai là độc tính trực tiếp của hơi nhiên liệu. Hít phải hơi xăng đậm đặc có thể gây chóng mặt, lú lẫn, mất phối hợp, ức chế hô hấp và hôn mê. Hơi xăng còn có thể làm tim dễ xuất hiện rối loạn nhịp nguy hiểm. Vì vậy, nồng độ oxy đạt yêu cầu chưa đủ để khẳng định bầu không khí an toàn.

Thiếu oxy và ngộ độc có thể xuất hiện riêng rẽ hoặc đồng thời. Với vụ việc ở Huế, phải dựa vào điều tra hiện trường và bằng chứng.

Chuyên gia y tế nhấn mạnh, người lao động nghĩ chỉ xuống bồn vài chục giây để nhặt dụng cụ nên khó có thể xảy ra hậu quả nghiêm trọng là một suy nghĩ rất nguy hiểm.

Một công việc từng làm nhiều lần dễ tạo cảm giác quen thuộc. Người thợ biết vị trí van, cách tháo ống, đường xuống bồn. Nhưng thành phần không khí bên trong có thể thay đổi giữa các lần làm việc, thậm chí thay đổi ngay trong một ca.

Vấn đề là họ không biết khi đã chóng mặt, yếu cơ hoặc lú lẫn... rất khó thoát ra được.

Đây là lý do cần coi việc rơi dụng cụ là tình huống phải dừng lại để đánh giá. Nếu có thể lấy từ bên ngoài bằng phương tiện phù hợp, nên ưu tiên cách đó. Nếu buộc phải có người vào, công việc phải được chuẩn bị như một lần vào bồn chính thức.

Khi đồng nghiệp bất tỉnh, phản xạ lao xuống cứu rất dễ hiểu. Nhưng người cứu sẽ hít cùng bầu không khí đã khiến người trước gục ngã. Từ năm 1986, cơ quan nghiên cứu an toàn và sức khỏe nghề nghiệp Mỹ đã cảnh báo về những cái chết của người vào cứu trong không gian hạn chế.

“Nhìn lại tai nạn vừa qua, chúng ta cần tránh quy kết vội rằng nạn nhân chủ quan hoặc thiếu trách nhiệm. Câu hỏi cần đặt ra cho hệ thống an toàn là: trước khi công việc bắt đầu, tình huống có người ngất đã được dự kiến chưa, ai xử trí và thiết bị nào sẵn sàng? Người lao động cần được bảo vệ ngay cả khi một sai sót bất ngờ xảy ra”, BS Hoàng nói.

Cứu người phải được chuẩn bị từ trước

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, bồn chứa nhiên liệu ngầm là dạng không gian hạn chế điển hình: lối vào, ra bất tiện, trao đổi không khí kém và có thể tồn tại nhiều yếu tố nguy hiểm. QCVN 34:2018/BLĐTBXH yêu cầu đánh giá, kiểm soát rủi ro trước khi cho người vào; tổ chức cấp phép, đo kiểm tra khí và phân công các trách nhiệm liên quan.

Giấy phép phải phản ánh điều kiện thực tế tại hiện trường. Người thực hiện cần biết ai giám sát, ai đo khí, ai canh gác và khi nào phải dừng công việc. Quy chuẩn quy định oxy từ 19,5% đến 23,5% theo thể tích; khí dễ cháy phải dưới 10% giới hạn nổ dưới, viết tắt là LEL; từng chất độc hại không vượt ngưỡng tiếp xúc cho phép.

Máy đo cũng có giới hạn. Cấu hình bốn loại khí thông dụng thường theo dõi oxy, khí cháy, carbon monoxide và hydro sulfua. Máy không mặc nhiên đo được benzen hoặc các dung môi khác có thể hiện diện. Phải chọn cảm biến, phương pháp lấy mẫu theo hóa chất và nguy cơ thực tế; kiểm tra hoạt động, hiệu chuẩn theo yêu cầu.

Việc lấy mẫu cần thực hiện từ vị trí an toàn, tại các độ cao và vị trí đại diện. Kết quả ở miệng bồn không đủ để suy ra điều kiện dưới đáy. Một lần đo đầu ca cũng không bảo đảm cho cả quá trình nếu sau đó cặn bị xáo trộn, đường ống được mở hoặc thông gió thay đổi.

Trước khi vào, đơn vị chuyên môn phải cô lập nguồn điện, thiết bị và đường ống có thể gây nguy hiểm; xử lý tồn dư, tổ chức thông gió bằng hệ thống phù hợp với môi trường có hơi dễ cháy. Nguồn khí cấp phải sạch, vị trí xả không gây nguy hiểm cho người xung quanh.

Máy phát điện hoặc động cơ chạy nhiên liệu đặt gần cửa hút gió có thể đưa khí thải vào bồn. Cần tuyệt đối lưu ý không bơm oxy tinh khiết để “làm thoáng”: cách này làm tăng nguy cơ cháy. Các biện pháp phải được thiết kế đồng bộ và được người có năng lực kiểm soát.

Chuyên gia y tế cũng cho rằng, khẩu trang y tế, khăn ướt hay nín thở đều không phải biện pháp bảo vệ khi vào bồn nguy hiểm. Mặt nạ có phin lọc cũng chỉ phù hợp với những chất và điều kiện sử dụng xác định. Phin lọc không tạo ra oxy; khả năng lọc còn phụ thuộc nồng độ, độ kín và thời gian sử dụng.

Với môi trường thiếu oxy hoặc có nguy cơ đe dọa tính mạng, thiết bị bảo vệ hô hấp phải cung cấp khí thở độc lập với không khí ô nhiễm. Đó có thể là bộ thở khí nén áp suất dương, gọi là SCBA, hoặc hệ thống cấp khí đường ống có nguồn khí dự phòng thoát hiểm phù hợp.

Có bình thở vẫn chưa đủ để tự ý xuống bồn. Thiết bị này không loại trừ nguy cơ cháy nổ, ngã, mắc kẹt hay vật chất bất ngờ tràn vào. Bộ dụng cụ an toàn phải phù hợp với cấu tạo bồn và phương án công việc, thay vì chỉ mua đủ vài món rồi coi như đã hoàn tất trách nhiệm.

Cùng với đó, phương án nên ưu tiên đưa nạn nhân ra ngoài mà không cần thêm người đi vào, nếu cấu tạo không gian cho phép và việc kéo không làm tăng nguy hiểm.

Thiết bị cần được thử trong điều kiện gần với thực tế công việc. Lối mở có thể hẹp, dây có thể vướng, tư thế cơ thể hoặc vật cản có thể khiến việc đưa người ra rất khó. Diễn tập giúp phát hiện những trở ngại này trước khi phải xử trí người thật, đồng thời xác định phương án hỗ trợ cần thiết.

Khi xảy ra sự cố, người ở ngoài cần báo động, gọi 114 và 115, thông báo rõ có người bất tỉnh trong bồn chứa nhiên liệu, địa chỉ và đường tiếp cận. Phải ngăn người khác tự ý xuống. Nếu đã có hệ thống cứu hộ và người vận hành được huấn luyện, triển khai theo phương án từ vị trí an toàn.

Khi cần người vào cứu, phải là lực lượng được đào tạo, có bảo vệ hô hấp và phương tiện phù hợp. Không tổ chức thử lần lượt, mỗi người xuống một đoạn, hoặc cho rằng người khỏe hơn sẽ chịu được lâu hơn. Doanh nghiệp cần tính trước khả năng tiếp cận và thời gian đáp ứng của lực lượng hỗ trợ, thay vì chỉ lưu một số điện thoại.

Sau khi đưa nạn nhân đến vùng an toàn, nếu không đáp ứng và không thở bình thường, kể cả chỉ thở ngáp, cần bắt đầu hồi sinh tim phổi ngay, đồng thời làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu. Người đã được huấn luyện phối hợp ép tim với hỗ trợ hô hấp; dùng máy khử rung tự động nếu có và bảo đảm môi trường sử dụng an toàn.

Nếu quần áo, da dính xăng, cần tránh làm người cứu nhiễm xăng và xử lý nhiễm bẩn, nhưng không trì hoãn hồi sức. Người từng bất tỉnh hoặc có triệu chứng đáng kể phải được đánh giá y tế dù đã tỉnh lại. Bác sĩ quyết định thời gian theo dõi theo mức phơi nhiễm, triệu chứng và diễn biến, đặc biệt khi có dấu hiệu tổn thương hô hấp.

“Trách nhiệm trong vụ việc ở Huế phải được xác định bằng kết quả điều tra. Còn bài học phòng ngừa có thể thực hiện ngay: trước khi để một người xuống bồn, phải biết họ sẽ thở bằng gì, được theo dõi ra sao và được đưa lên thế nào nếu bất tỉnh. Chuẩn bị đầy đủ những điều này cũng là cách bảo vệ người sẵn lòng cứu đồng nghiệp”, BS Hoàng nói.

>>> Mời độc giả xem thêm video Hà Nội khuyến khích hạn chế xe máy đời cũ vào phố cổ: