Trong nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí PLOS One, các nhà khoa học lần đầu sử dụng một bài kiểm tra tâm lý kinh điển để đánh giá khả năng kiểm soát xung động ở voi châu Á. Thí nghiệm được thực hiện với 16 con voi từ 4 đến 60 tuổi tại Golden Triangle Asian Elephant Foundation ở Thái Lan.
Bài kiểm tra được gọi là "detour paradigm", thường được sử dụng để tìm hiểu liệu một cá thể có thể ngăn phản ứng trực tiếp để đạt được mục tiêu bằng một cách khác hay không.
Trước khi bước vào thí nghiệm chính, những con voi được làm quen với một chiếc hộp màu đen chứa trái cây. Thay vì cố lấy thức ăn từ phía trước, chúng học cách di chuyển tới một mặt khác của hộp, nơi có một ô mở để đưa vòi vào lấy phần thưởng.
Sau đó, các nhà nghiên cứu thay chiếc hộp màu đen bằng một hộp trong suốt. Lần này, mọi thứ trở nên khó hơn bởi những con voi có thể nhìn thấy trái cây ngay trước mặt. Chúng cũng có thể ngửi thấy thức ăn qua những lỗ nhỏ ở phía trước, nhưng các lỗ này quá nhỏ để chiếc vòi có thể lấy được trái cây.
Về lý thuyết, việc nhìn thấy phần thưởng ngay trước mắt có thể khiến con vật bị thôi thúc tiến thẳng tới nó, thay vì tiếp tục sử dụng con đường vòng đã học trước đó. Muốn lấy được trái cây, voi phải "bỏ qua" thứ đang ở ngay trước mặt và tiếp tục đi quanh chiếc hộp đến vị trí có cửa mở.
Nhưng tấm chắn trong suốt dường như không gây khó khăn cho chúng như các nhà nghiên cứu dự đoán. Những con voi không mất thêm nhiều thời gian để tìm cửa mở mà vẫn nhanh chóng đi vòng quanh hộp và lấy thức ăn. Chúng cũng không liên tục cố đưa vòi xuyên qua phía trước chỉ vì có thể nhìn thấy trái cây ở đó.
Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này có thể cho thấy voi sở hữu khả năng kiểm soát xung động rất tốt. Nói một cách đơn giản, chúng có thể kiềm chế phản ứng tức thời trước thứ mình muốn để thực hiện hành động hiệu quả hơn.
Dù không bị "đánh lừa" bởi chiếc hộp trong suốt, những con voi dường như vẫn nhận thấy nó có điều gì đó khác thường. Sau khi đưa vòi vào bên trong, chúng dành nhiều thời gian hơn để khám phá chiếc hộp. Các nhà nghiên cứu cho rằng hành vi này có thể phản ánh sự tò mò của voi đối với vật liệu trong suốt mà chúng chưa quen.
Nhóm nghiên cứu sau đó tăng độ khó bằng cách xoay chiếc hộp, khiến cửa mở không còn nằm ở vị trí mà voi đã ghi nhớ. Lúc này, phản ứng của chúng thay đổi rõ hơn. Những con voi mất nhiều thời gian hơn để tìm được lối vào mới, cho thấy chúng phải ngăn thói quen đi tới vị trí cũ và điều chỉnh hành vi để giải quyết tình huống.
Mặt khác, những con voi lớn tuổi gặp nhiều khó khăn hơn khi chiếc hộp bị thay đổi vị trí. Nhóm nghiên cứu cho rằng đây có thể là một dấu hiệu liên quan đến sự suy giảm khả năng nhận thức theo tuổi, dù cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi có thể đưa ra kết luận.
Khả năng kiểm soát xung động được xem là một kỹ năng nhận thức quan trọng. Trong tự nhiên, một con vật không phải lúc nào cũng có lợi nếu lập tức phản ứng với thứ nó nhìn thấy. Đôi khi, chúng cần chờ đợi, thay đổi hành động hoặc bỏ qua một lựa chọn trước mắt để đạt được mục tiêu tốt hơn.
