Giáo sư Maciej Henneberg từ Đại học Adelaide (Australia) cho biết dữ liệu phân tích hàng nghìn hộp sọ cổ trên khắp thế giới cho thấy thể tích não trung bình của con người giảm khoảng 150 ml so với tổ tiên thời tiền sử.
Nhóm nghiên cứu của giáo sư nhân chủng học Jeremy DeSilva tại Đại học Dartmouth (Mỹ) cũng ghi nhận kết quả tương tự khi khảo sát hơn 5.000 hộp sọ thu thập được từ châu Âu, châu Á, châu Phi và Australia.
Tuy nhiên, không phải tất cả nhà khoa học đều đồng ý với quan điểm trên. Một số chuyên gia cho rằng, dữ liệu hiện nay chưa đủ đại diện cho toàn bộ dân số thế giới và kích thước não người còn chịu ảnh hưởng từ dinh dưỡng, chiều cao và thể trạng cơ thể.
Dù vậy, phần lớn các nhà nghiên cứu đồng ý rằng, nếu não người đang nhỏ đi thì đây là biến đổi tương đối gần trong lịch sử tiến hóa của loài người.
Các nhà khoa học nhấn mạnh kích thước não liên quan rất yếu đến trí thông minh ở người. Họ đưa ra dẫn chứng một trường hợp nổi tiếng là nhà bác học thiên tài Albert Einstein. Não của Einstein không đặc biệt lớn nhưng cấu trúc nếp gấp và khả năng kết nối ở một số vùng não lại rất khác thường, có thể góp phần tạo nên năng lực tư duy vượt trội.
Theo các chuyên gia, trí thông minh phụ thuộc nhiều hơn vào cách não xử lý thông tin thay vì kích thước tuyệt đối của bộ não.
Ngoài ra, con người hiện đại ngày càng dựa vào "trí tuệ tập thể" thay vì ghi nhớ mọi thứ trong đầu như tổ tiên. Xã hội càng phát triển, mỗi cá nhân càng chuyên môn hóa trong một lĩnh vực riêng và phụ thuộc vào tri thức chung của cộng đồng.
Nhà nghiên cứu Jeff Stibel cho rằng, điều này khá giống với các loài côn trùng xã hội như kiến, ong. Khi hệ thống tập thể trở nên phức tạp hơn, từng cá thể không còn cần bộ não quá lớn để xử lý toàn bộ thông tin nữa. Điều này còn được hiểu là thay vì dựa hoàn toàn vào "sức mạnh não cá nhân", con người hiện đại dựa nhiều hơn vào văn hóa, công nghệ và mạng lưới tri thức xã hội.
Các nhà khoa học cũng đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau về lý do vì sao não người nhỏ dần. Một quan điểm cho rằng nguyên do đến từ sự xuất hiện của nông nghiệp. Khi con người chuyển từ săn bắt sang trồng trọt và chăn nuôi, họ sống thành cộng đồng lớn hơn và không còn cần cơ thể quá to khỏe để săn động vật kích thước lớn hay chống lại thú dữ. Điều này dẫn tới cơ thể con người cũng nhỏ lại.
Theo các nghiên cứu, đàn ông thời cuối Kỷ Băng hà có chiều cao trung bình khoảng 1,75m nhưng ở các cộng đồng nông nghiệp thời kỳ giữa Holocene con số này là khoảng 1,65m.
Một giả thuyết khác cho rằng khí hậu ấm lên sau Kỷ Băng hà khiến cơ thể con người và các cơ quan có xu hướng nhỏ hơn để tản nhiệt hiệu quả hơn. Theo quan điểm này, bộ não lớn tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể, não bộ sử dụng tới khoảng 20% năng lượng lúc nghỉ ngơi. Trong điều kiện khan hiếm thức ăn, bộ não nhỏ hơn có thể giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng để sinh tồn.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, bộ não nhỏ hơn không đồng nghĩa với việc con người kém thông minh hơn. Thay vào đó, trí thông minh của loài người đang thay đổi theo hướng khác, phụ thuộc nhiều hơn vào hợp tác xã hội, công nghệ và khả năng chia sẻ tri thức.
