Kugelpanzer, có nghĩa là “xe tăng hình cầu” trong tiếng Đức, là một trong những phương tiện quân sự bí ẩn nhất từng được chế tạo dưới thời Đức Quốc xã. Khác với những chiếc xe tăng có tháp pháo, bánh xích quen thuộc, cỗ máy này có thân hình gần như một quả cầu kim loại khổng lồ, trông giống sản phẩm bước ra từ một bộ phim khoa học viễn tưởng hơn là chiến trường Thế chiến II.
Mẫu vật duy nhất được biết đến có kích thước tương đối nhỏ, với chiều dài khoảng 1,7 m, chiều cao khoảng 1,5 m và khối lượng được một số tài liệu ước tính khoảng 1,8 tấn. Phần thân bọc thép dày khoảng 5 mm, bên trong được cho là chỉ đủ chỗ cho một người điều khiển. Phía trước có khe quan sát hẹp, trong khi phía sau là một bánh xe nhỏ có nhiệm vụ hỗ trợ giữ thăng bằng và điều hướng.
Mẫu xe bọc thép Kugelpanzer duy nhất còn được biết đến. Ảnh: parkpatriot.ru
Điểm đặc biệt trong thiết kế Kugelpanzer là hệ thống di chuyển. Thay vì sử dụng bánh xích hoặc bánh xe thông thường, phương tiện được thiết kế với hai bộ phận hình bán cầu ở hai bên thân, có thể xoay để tạo chuyển động. Một động cơ xăng hai thì, một xi-lanh được cho là cung cấp năng lượng cho hệ thống này. Cấu trúc kỳ lạ khiến Kugelpanzer trở thành một thử nghiệm đáng chú ý trong lịch sử phát triển phương tiện bọc thép, dù hiệu quả thực tế của nó vẫn chưa được kiểm chứng rõ ràng.
Cho đến nay, mục đích chế tạo Kugelpanzer vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Một giả thuyết cho rằng đây là phương tiện trinh sát hạng nhẹ, cho phép một binh sĩ tiếp cận khu vực nguy hiểm và quan sát tình hình mà không phải trực tiếp phơi mình trước hỏa lực đối phương. Những ý kiến khác cho rằng nó có thể được sử dụng để quan sát pháo binh, liên lạc hoặc vận chuyển dây cáp trên chiến trường. Tuy nhiên, không giả thuyết nào được xác nhận bằng tài liệu thiết kế hay hồ sơ quân sự đáng tin cậy.
Một trong những chi tiết khiến câu chuyện thêm bí ẩn là hành trình của chiếc xe. Theo giả thuyết phổ biến, Kugelpanzer được Đức chuyển giao cho Nhật Bản trong khuôn khổ hợp tác quân sự và trao đổi công nghệ giữa hai nước. Hồng quân Liên Xô được cho là đã thu giữ phương tiện này tại Mãn Châu vào năm 1945, sau khi đánh bại lực lượng Nhật Bản trong khu vực. Tuy nhiên, cũng tồn tại giả thuyết nó bị thu giữ ngay tại một cơ sở thử nghiệm quân sự của Đức.
Góc nhìn phía sau cho thấy cấu trúc thân cầu và bánh xe phụ của Kugelpanzer. Ảnh: parkpatriot.ru
Sau khi được đưa về Liên Xô, chiếc xe trải qua một số thay đổi. Hệ thống truyền động và nhiều bộ phận bên trong bị tháo bỏ, lớp sơn nguyên bản cũng từng bị thay thế. Hiện vật sau đó được đưa vào bộ sưu tập xe bọc thép Đức tại bảo tàng Kubinka, Nga, hiện được trưng bày tại khu phức hợp bảo tàng quân sự Patriot ở ngoại ô Moscow. Tại đây, nó được giới thiệu như một hiện vật độc nhất vô nhị trong lịch sử thiết kế xe quân sự.
Điều đáng nói là Kugelpanzer không có bằng chứng rõ ràng cho thấy từng tham chiến. Không có hồ sơ đáng tin cậy xác nhận số lượng được sản xuất, đơn vị sử dụng hay nhà thiết kế cụ thể. Ngay cả giả thuyết phương tiện do hãng Krupp chế tạo cũng chưa được chứng minh chắc chắn. Những khoảng trống tư liệu này khiến Kugelpanzer trở thành một trong những bí ẩn thú vị của lịch sử quân sự thế kỷ 20.
Dù không chứng minh được giá trị chiến đấu, Kugelpanzer vẫn là minh chứng cho những thử nghiệm táo bạo trong kỹ thuật quân sự thời chiến. Hình dáng khác thường của nó đặt ra một câu hỏi thú vị: liệu đây là một ý tưởng trinh sát đi trước thời đại, một nguyên mẫu thử nghiệm chưa hoàn thiện hay đơn giản chỉ là một ngõ cụt trong lịch sử phát triển xe bọc thép?
