Nguy cơ sóng thần ở Địa Trung Hải không phải cảnh báo mới, nhưng năm 2026 chứng kiến một bước chuyển đáng chú ý: các thành phố ven biển bắt đầu biến cảnh báo khoa học thành hệ thống chuẩn bị và sơ tán cụ thể. Nice trở thành đô thị mới nhất được UNESCO công nhận “Tsunami Ready”, trong khi mạng lưới quan trắc và cảnh báo tiếp tục được mở rộng.

Nice được UNESCO công nhận “sẵn sàng với sóng thần”

Ngày 12/6/2026, Ủy ban Hải dương học liên chính phủ (IOC) thuộc UNESCO chính thức công nhận vùng đô thị Nice Côte d’Azur của Pháp là “Tsunami Ready”, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc chuẩn bị ứng phó sóng thần tại khu vực Địa Trung Hải.

Đây không phải một danh hiệu mang tính biểu tượng. Để được công nhận, một cộng đồng phải đáp ứng 12 tiêu chí của UNESCO, bao gồm lập bản đồ vùng có nguy cơ, xác định số người có thể bị ảnh hưởng, xây dựng bản đồ sơ tán, lắp đặt biển chỉ dẫn, tổ chức tuyên truyền và diễn tập, đồng thời bảo đảm chính quyền có khả năng tiếp nhận và phát cảnh báo 24/7 bằng các phương thức dự phòng...

Nice vì thế trở thành một trong những địa phương đang biến nguy cơ sóng thần từ một vấn đề địa chất thành một bài toán quản lý dân cư và cứu hộ cụ thể.

Điều đáng chú ý là Nice không phải nơi đầu tiên ở vùng này thực hiện việc đó. Cannes đã được UNESCO-IOC công nhận Tsunami Ready từ tháng 1/2024. Đến năm 2026, mạng lưới này tiếp tục mở rộng. UNESCO cho biết khu vực Bắc Đại Tây Dương – Địa Trung Hải và các vùng biển kết nối đang hình thành một mạng lưới ngày càng lớn các cộng đồng ven biển đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về phòng chống sóng thần.

Ngày 20/6/2026, một trận động đất mạnh 5,8 độ xảy ra ở phía tây nam đảo Crete của Hy Lạp. Tâm chấn nằm ở độ sâu khoảng 13 km, cách thành phố Rethymno khoảng 69 km về phía nam-tây nam.

Trận động đất này không có nghĩa Địa Trung Hải đang chuẩn bị xảy ra một trận sóng thần lớn, và cũng không phải bằng chứng cho một dự báo như vậy. Tuy nhiên, nó xảy ra trong một khu vực có hoạt động kiến tạo mạnh, nơi các trận động đất dưới đáy biển có thể trở thành nguồn phát sinh sóng thần.

Đây chính là điểm khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến khu vực phía đông Địa Trung Hải, bao gồm cung Hellenic quanh Hy Lạp và Crete, cũng như Aegean và Marmara của Thổ Nhĩ Kỳ.

UNESCO hiện đánh giá rằng Địa Trung Hải có xác suất gần như 100% xuất hiện một trận sóng thần cao ít nhất 1m trong khoảng 30–50 năm tới. Con số này không có nghĩa một trận sóng thần sẽ xảy ra trong năm nay hay thậm chí trong vài năm tới. Nó là một đánh giá xác suất dài hạn về một khu vực có hoạt động địa chấn và núi lửa đáng kể.

Mối nguy lớn nhất là thời gian cảnh báo quá ngắn

Vấn đề đặc biệt đáng lo với bờ Địa Trung Hải là khoảng cách từ nguồn phát sinh đến khu dân cư có thể rất ngắn. Các mô hình được sử dụng để đánh giá nguy cơ tại French Riviera cho thấy trong một số kịch bản, sóng thần có thể tới bờ chỉ chưa đầy 10 phút sau khi xảy ra sự kiện ngoài khơi.

Nếu nguồn sóng nằm ngay trong Địa Trung Hải, hệ thống cảnh báo có thể phát hiện động đất rất nhanh nhưng không thể tạo thêm thời gian vật lý cho con người sơ tán. Người dân ở vùng nguy hiểm có thể chỉ còn vài phút để rời khỏi bãi biển và đi vào đất liền hoặc lên khu vực cao hơn.

Đó là lý do UNESCO không chỉ tập trung vào thiết bị quan trắc. Chương trình Tsunami Ready yêu cầu cộng đồng phải có bản đồ sơ tán dễ hiểu, biển chỉ dẫn, hoạt động giáo dục thường xuyên và diễn tập định kỳ.

Theo tiêu chuẩn hiện nay, một cộng đồng phải tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức ít nhất ba lần mỗi năm và diễn tập sóng thần ít nhất hai năm một lần. Danh hiệu cũng phải được đánh giá lại sau 4 năm.

Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Pháp. Ngày 6/7/2026, UNESCO-IOC cho biết Thổ Nhĩ Kỳ đang mở rộng mạng lưới các cộng đồng Tsunami Ready. Các nhà khoa học nước này từ lâu đã cảnh báo rằng cả biển Aegean và Marmara đều có khả năng tạo ra sóng thần nguy hiểm sau các trận động đất lớn ngoài khơi.

Đáng chú ý, chỉ trong thời gian gần đây, UNESCO tiếp tục ghi nhận các địa phương châu Âu tiến gần hơn tới tiêu chuẩn Tsunami Ready. Cádiz của Tây Ban Nha cũng đang hoàn thiện quá trình để được công nhận; UNESCO cho biết khu vực Bắc Đại Tây Dương – Địa Trung Hải và các vùng biển kết nối đã có 16 cộng đồng được công nhận Tsunami Ready.

Gần 100 địa điểm trú ẩn đã được đưa vào kế hoạch sơ tán.

Một chuyển biến khác trong năm 2026 đến từ chính công nghệ quan trắc. Tháng 3, nghiên cứu trên tạp chí Science cho thấy vệ tinh SWOT, do NASA và cơ quan vũ trụ Pháp CNES hợp tác phát triển, đã quan sát được cấu trúc của sóng thần trong vòng khoảng 70 phút sau trận động đất mạnh 8,8 độ xảy ra ngoài khơi Kamchatka năm 2025.

Điểm đặc biệt của SWOT là vệ tinh có thể lập bản đồ hai chiều độ cao mặt biển trên phạm vi rộng, cho phép các nhà khoa học quan sát không chỉ sóng đầu mà cả những chuỗi sóng nhỏ hơn phía sau.

Nhà nghiên cứu Ignacio Sepúlveda, Đại học San Diego State, gọi SWOT là “một lăng kính mới” để quan sát và nghiên cứu sự hình thành sóng thần. Những dữ liệu như vậy có thể giúp cải thiện các mô hình đánh giá nguy cơ trong tương lai.

Song song với đó, UNESCO cũng đang tăng cường năng lực quan trắc mực nước biển ở Bắc Phi. Một dự án được công bố tháng 6/2026 tập trung cải thiện các trạm đo và khả năng tích hợp dữ liệu, vốn có ý nghĩa trực tiếp với hệ thống cảnh báo sóng thần ở Địa Trung Hải.

Trong quá khứ, sóng thần thường được liên tưởng tới Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Nhưng Địa Trung Hải cũng có đầy đủ các yếu tố có thể tạo ra sóng thần: động đất dưới biển, đứt gãy hoạt động, núi lửa và thậm chí sạt lở dưới đáy biển.