Giang hồ mạng Nguyễn Văn Dũng (tức Dũng “Trọc Hà Đông”) cùng Phạm Tiến Mạnh (tức “Thật Mạnh”) và 15 đối tượng khác vừa bị Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố liên quan đường dây sản xuất, phát tán các video ngắn có nội dung bạo lực, cổ súy lối sống xã hội đen trên không gian mạng để câu view, kiếm tiền.

Các đối tượng trên cùng bị khởi tố về tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông quy định tại Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, vụ án trên là một bước tiếp theo trong quá trình làm trong sạch không gian mạng, xử lý những nội dung độc hại, từng bước ngăn chặn sự hình thành, phát triển của các “hệ sinh thái giang hồ mạng”.

Thủ đoạn khai thác “hệ sinh thái giang hồ mạng” để kiếm tiền

- Ông đánh giá thế nào về việc giang hồ mạng Dũng “Trọc”, Thật Mạnh và các bị can bị khởi tố liên quan kênh YouTube “Đời TV”?

Thông tin do Bộ Công an công bố, các đối tượng trên đã tổ chức sản xuất nhiều phim ngắn có những nội dung mang màu sắc “xã hội đen”, cổ súy bạo lực, sau đó đưa lên kênh Youtube và thu hút hàng triệu lượt xem, tương tác. Cơ quan điều tra xác định hành vi này có ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và đã khởi tố 17 bị can về tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”, quy định tại Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Các đối tượng đã sử dụng phương thức tạo dựng, phát triển và khai thác một “hệ sinh thái giang hồ mạng” để thu hút sự chú ý, tạo tương tác, tăng độ nổi tiếng và từ đó kiếm tiền trên không gian mạng. Khi hình ảnh bạo lực, giải quyết mâu thuẫn bằng dao kiếm, súng đạn hoặc bằng các phương thức của thế giới tội phạm được xây dựng thành những sản phẩm giải trí, phát tán tới hàng triệu người xem, tác động xã hội không còn giới hạn ở những người trực tiếp tham gia sản xuất. Vụ án là một bước tiếp theo trong quá trình làm trong sạch không gian mạng, xử lý những nội dung độc hại và từng bước ngăn chặn sự hình thành, phát triển của các “hệ sinh thái giang hồ mạng”.

- Về mặt pháp lý, hành vi của các bị can có dấu hiệu cấu thành tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông” như thế nào?

Điều 288 Bộ luật Hình sự quy định nghiêm cấm việc đăng tải những thông tin thuộc danh mục các hành vi bị cấm theo luật an ninh mạng. Người thực hiện hành vi đăng tải những nội dung cổ súy bạo lực, phá hoại thuần phong mỹ tục sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất của hành vi và hậu quả đã gây ra đối với xã hội.

Trong vụ “Đời TV”, theo thông tin của cơ quan điều tra, nội dung các video có tính chất cổ súy bạo lực, tệ nạn xã hội, được phát tán rộng rãi và thu hút hàng triệu lượt xem, tương tác. Cơ quan điều tra xác định hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Đây là những vấn đề rất quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng chứng minh dấu hiệu pháp lý của tội phạm.

Về mặt lý luận, có thể xem xét các yếu tố cơ bản cấu thành tội phạm về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử.

Về tính trái pháp luật của thông tin: nội dung phim, video không chỉ được đánh giá ở hình thức “hư cấu” hay “diễn xuất”, mà phải xem xét toàn bộ nội dung, mục đích, cách thức thể hiện, phạm vi phát tán và tác động thực tế của sản phẩm. Các chứng cứ cơ quan điều tra thu thập được cho thấy các đối tượng này đăng tải nhiều bộ phim ngắn trên youtube về giang hồ mạng, xây dựng các hình tượng giang hồ mạng cộm cán, ngông cuồng, coi thường pháp luật. Ngoài ra các đối tượng này còn đăng tải rất nhiều clip thể hiện cảnh đánh bạc trái phép, ma túy, chém giết, bắt cóc để thu hút lượng tương tác nhằm bán hàng, thu lợi từ quảng cáo, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực cho xã hội.

Về hậu quả hoặc điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan điều tra phải chứng minh một trong các điều kiện mà Điều 288 quy định, chẳng hạn như thu lợi bất chính đạt ngưỡng luật định, gây thiệt hại, gây dư luận xấu làm giảm uy tín hoặc thuộc trường hợp gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Với hành vi vi phạm pháp luật kéo dài, với lượng lớn các video clip được đăng tải và bán được lượng hàng hóa lớn, thu lợi từ quảng cáo có rất nhiều căn cứ để buộc tội các đối tượng này theo quy định tại điều 288 bộ luật hình sự.

- Theo ông, vì sao những nội dung mang màu sắc “giang hồ mạng”, bạo lực lại có khả năng thu hút rất nhiều lượt xem?

Giang hồ mạng là hiện tượng xã hội tiêu cực, gắn với thuật toán, tâm lý hiếu kỳ và nền kinh tế chú ý. Có thể nhìn nhận vấn đề này từ cả góc độ kinh tế, công nghệ và tâm lý xã hội.

Thứ nhất “nền kinh tế chú ý”. Trên mạng xã hội, sự chú ý của người dùng trở thành một loại tài nguyên có giá trị. Nội dung càng gây sốc, càng cực đoan, càng tạo tranh luận thì càng dễ thu hút lượt xem, lượt bình luận và chia sẻ.

Thứ hai là cơ chế thuật toán đề xuất nội dung. Khi một người xem, bình luận hoặc tương tác với một dạng nội dung nhất định, nền tảng có thể tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự. Nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, người dùng có thể bị cuốn vào một “vòng lặp nội dung”, trong đó hình ảnh bạo lực xuất hiện ngày càng nhiều.

Thứ ba là tâm lý tò mò và xu hướng thần tượng hóa những nhân vật có vẻ ngoài bất cần, bất chấp pháp luật. Một số người có thể nhầm lẫn giữa “cá tính”, “bản lĩnh” với sự hung hãn, coi thường pháp luật.

Thứ tư là động cơ kiếm tiền và tìm kiếm danh tiếng. Khi một số người nhận thấy việc xây dựng hình ảnh “giang hồ” có thể tạo ra lượt xem, quảng cáo, hoạt động kinh doanh hoặc các lợi ích khác, họ có thể tiếp tục sản xuất nội dung ngày càng cực đoan để duy trì sự chú ý.

Đáng lo ngại nhất là quá trình này có thể biến một cá nhân thành “người nổi tiếng trên mạng”, sau đó hình thành cả một nhóm người cùng sản xuất, diễn xuất, quảng bá, tương tác và khai thác hình ảnh đó. Đây chính là cơ chế hình thành “hệ sinh thái giang hồ mạng”.

Xóa bỏ những hình tượng lệch lạc, xấu xí trên không gian mạng

- Những nội dung bạo lực trên mạng có thể gây ra hệ lụy gì đối với xã hội, đặc biệt là thanh thiếu niên?

Hành vi bạo lực trên mạng xã hội, cổ suý, đăng tải các hành vi bạo lực lên mạng xã hội sẽ có sức lan tỏa nhanh chóng, tác động trực tiếp vào vấn đề nhận thức và hình thành nhân cách của nhiều người trẻ. Tác động của những nội dung này không chỉ được đánh giá bằng số lượt xem.

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc thường xuyên tiếp xúc với những nội dung thần tượng hóa bạo lực có thể tạo ra cách nhìn sai lệch rằng bạo lực là phương thức để giải quyết mâu thuẫn, rằng sử dụng vũ lực là biểu hiện của sức mạnh hoặc “bản lĩnh”. Ở mức độ nghiêm trọng hơn, những hình ảnh này có thể tạo ra tâm lý bắt chước, làm theo; bình thường hóa hành vi bạo lực và làm giảm sự sợ hãi, e ngại đối với hành vi vi phạm pháp luật.

- Có thể xem vụ án “Đời TV” là một phần của quá trình “thanh lọc không gian mạng” hay không?

Thời gian qua, liên tục các giang hồ mạng bị xử lý. Cơ quan công an cũng xác định việc xử lý các đối tượng giang hồ mạng trong giai đoạn này là hoạt động có chủ đích, có kế hoạch để quản lý không gian mạng. Việc xử lý các đối tượng giang hồ mạng không chỉ xử lý đối với những hành vi đơn lẻ, với các đối tượng cụ thể mà là xử lý đối với cả hệ sinh thái của chúng, xóa bỏ những hình tượng lệch lạc, xấu xí trên không gian mạng.

Đáng chú ý trong vụ án, cơ quan bảo vệ pháp luật không chỉ xử lý một cá nhân đơn lẻ mà đã làm rõ cả một nhóm người với nhiều vai trò khác nhau trong quá trình sản xuất và phát tán nội dung. Điều đó cho thấy phương thức đấu tranh hiện nay cần chuyển từ việc xử lý từng tài khoản, từng video sang làm rõ cả chuỗi hoạt động phía sau nội dung vi phạm: Ai tổ chức, ai tài trợ, ai sản xuất, ai đạo diễn, ai quản lý kênh, ai đăng tải, ai quảng bá, ai hưởng lợi và ai tham gia với vai trò giúp sức?

Nếu qua điều tra xác định có sự câu kết, phân công vai trò và cùng hướng tới việc sản xuất, phát tán nội dung vi phạm pháp luật, trách nhiệm của từng cá nhân phải được xem xét theo quy định về đồng phạm và cá thể hóa trách nhiệm hình sự, đây là cách tiếp cận cần thiết để xử lý “hệ sinh thái giang hồ mạng”, thay vì chỉ xử lý phần nổi là một vài nhân vật xuất hiện trước máy quay.

- Theo ông, cần làm gì để phòng ngừa loại tội phạm và nội dung độc hại này?

Để đấu tranh phòng chống tội phạm trên mạng internet nói chung, tội phạm phát tán các tệ nạn xã hội nói riêng, theo tôi cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Một là, tiếp tục hoàn thiện và thực thi nghiêm pháp luật về không gian mạng. Luật An ninh mạng năm 2025 đã xác định cụ thể nhiều nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có kích động, cổ xúy bạo lực, tệ nạn xã hội và hành vi lôi kéo người khác thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Hai là, tăng cường trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Các nền tảng phải chủ động phát hiện, hạn chế khả năng lan truyền và xử lý những nội dung vi phạm pháp luật; đồng thời có cơ chế bảo vệ tốt hơn đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Ba là, phải đánh vào động cơ kinh tế của nội dung độc hại. Nếu sản xuất nội dung bạo lực, gây sốc giúp một người nổi tiếng, có hàng triệu lượt xem và kiếm được tiền thì sẽ tạo ra động lực để người khác bắt chước. Vì vậy, cần kiểm soát dòng tiền, nguồn thu và các hoạt động kinh doanh phát sinh từ nội dung vi phạm pháp luật.

Bốn là, tăng cường giáo dục kỹ năng số và pháp luật cho thanh thiếu niên. Không thể chỉ cấm đoán mà phải giúp người trẻ hiểu tại sao một nội dung là độc hại, biết phân biệt giữa tác phẩm nghệ thuật với nội dung cổ súy tội phạm, đồng thời biết cách phản ứng khi gặp nội dung xấu độc.

Năm là, gia đình và nhà trường phải tham gia tích cực hơn. Quản lý trẻ em trên môi trường mạng không thể chỉ giao cho nền tảng hoặc cơ quan chức năng. Gia đình, nhà trường và xã hội phải cùng tạo ra môi trường văn hóa lành mạnh để trẻ em có khả năng tự bảo vệ trước các nội dung độc hại.

Sáu là, phải xử lý nghiêm nhưng đúng pháp luật và đúng người, đúng hành vi. Không nên hình sự hóa mọi nội dung có yếu tố bạo lực, bởi điện ảnh, nghệ thuật và báo chí có quyền phản ánh những mặt trái của xã hội trong khuôn khổ pháp luật. Vấn đề mấu chốt là phải phân biệt rõ giữa phản ánh hiện thực với cổ súy, kích động, lôi kéo hoặc bình thường hóa hành vi phạm tội.

Xin cảm ơn TS.LS Đặng Văn Cường về cuộc trao đổi trên!

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố giang hồ mạng Huấn Hoa Hồng: