TS. Nhà giáo Ưu tú Phạm Xuân Khánh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng trường Cao đẳng nghề Công nghệ cao Hà Nội được biết đến là một nhà nghiên cứu khoa học, một người làm giáo dục tâm huyết với nghề. Ông là người duy nhất của ngành giáo dục Thủ đô được xét tặng Chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 2022.

Nhiều năm đảm nhiệm trọng trách đứng đầu ở cơ sở giáo dục công lập đào tạo nguồn nhân lực trường chất lượng cao, các nghề công nghệ cao theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô, ông kiên trì bảo vệ quan điểm: Học nghề là lựa chọn chủ động, thực tế và giàu triển vọng.

Học nghề là lựa chọn chủ động, không phải vì trượt đại học

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, NGƯT Phạm Xuân Khánh cho hay, một trong những điều ông rất trăn trở trong quá trình làm giáo dục, đó là xu hướng sính bằng cấp trong xã hội hiện nay. Không ít gia đình vẫn xem việc con em đỗ đại học hoặc du học nước ngoài là niềm tự hào lớn. Với những học sinh có năng lực học tập tốt, việc theo đuổi con đường đại học là phù hợp.

Tuy nhiên, thực tế nhiều em chưa đủ khả năng nhưng vẫn bị gia đình ép buộc theo học bằng được, trong khi tương lai chưa được cân nhắc thấu đáo. Thậm chí, ở những gia đình kinh tế khó khăn, thay vì lựa chọn học nghề để sớm tham gia thị trường lao động và giảm gánh nặng tài chính, phụ huynh vẫn cố gắng cho con theo học đại học.

Ông từng gặp nhiều học sinh có năng lực tốt, đặc biệt đam mê công nghệ và kỹ năng thực hành, nhưng lại chịu áp lực từ gia đình và cả thầy cô khi lựa chọn học nghề. Có phụ huynh chia sẻ rằng, chỉ vì cho con theo học trường nghề mà phải đối mặt với sự dò xét, thậm chí là những lời trách móc từ người thân, hàng xóm.

Xã hội đã bước sang giai đoạn giá trị của mỗi cá nhân không còn được đo bằng tấm bằng đại học, mà bằng khả năng tạo ra giá trị thực. Tuy nhiên, tư duy “chỉ khi không đỗ đại học mới học nghề” vẫn tồn tại, khiến nhiều bạn trẻ bỏ lỡ cơ hội phát triển sớm và tự chủ cuộc sống từ khi còn trẻ.

Ông Khánh khẳng định, học nghề không phải là lựa chọn thứ yếu, mà là con đường chính thống, hiện đại và giàu tiềm năng. Nhiều quốc gia phát triển đã sớm khẳng định vị thế của giáo dục nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân. Tại Việt Nam, dù định hướng đã đúng, nhưng để thay đổi định kiến xã hội, cần sự vào cuộc đồng bộ từ truyền thông, giáo dục phổ thông đến chính sách sử dụng lao động.

“Chúng tôi không muốn học sinh đến với trường nghề vì không còn lựa chọn nào khác. Chúng tôi mong các em đến vì hiểu rõ rằng: học nghề là để sống tốt, sống đúng và sống có trách nhiệm với tương lai của mình”, ông Khánh nói.

Bằng cấp không còn là đích đến mà là năng lực thực tiễn

Chỉ còn ít nữa sẽ diễn ra Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Học sinh và phụ huynh đang đứng trước ngưỡng cửa quan trọng, đó là làm sao lựa chọn đúng đắn về nghề nghiệp để có một tương lai tốt đẹp sau này.

NGƯT Phạm Xuân Khánh cho biết, ông thấu hiểu những băn khoăn của các gia đình khi cân nhắc giữa các hướng đi như đại học, du học hay học nghề. Đây không chỉ là câu chuyện lựa chọn môi trường học tập, mà còn là sự giằng co giữa lý tưởng và thực tế, giữa danh tiếng và cơ hội phát triển thực chất. Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản, nhưng lại không có đáp án chung, mà đòi hỏi mỗi học sinh phải tìm được hướng đi phù hợp nhất với bản thân.

Với gần 40 năm kinh nghiệm giảng dạy ở cả bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, ông Khánh cho rằng, những học sinh có học lực tốt, xuất sắc nên theo đuổi con đường đại học để trở thành các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, hoặc những người giữ vai trò quản lý, điều hành trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Trong khi đó, phần lớn học sinh còn lại được khuyến khích lựa chọn học nghề, đặc biệt là những ngành nghề phù hợp với năng lực, sở trường cá nhân và đáp ứng nhu cầu của xã hội. Theo ông, điều quan trọng không nằm ở việc học ở đâu, mà là học đúng khả năng, đúng đam mê và có thể tạo ra giá trị bằng chính năng lực của mình.

“Trong thế giới đang liên tục biến đổi, bằng cấp không còn là đích đến mà là năng lực thực tiễn, khả năng học hỏi và thích ứng mới là hành trang bền vững”, ông Khánh nhấn mạnh.

Ông Khánh mong các bậc phụ huynh nên tin tưởng vào lựa chọn của con, đồng thời nhìn nhận học nghề như một hướng đi tích cực, thực tế và hiệu quả, thay vì coi đó là sự từ bỏ ước mơ. Đối với học sinh, các em hãy mạnh dạn theo đuổi con đường mình đã chọn, kể cả khi đó là lối đi ít người lựa chọn, bởi chỉ khi được sống đúng với bản thân, các em mới có thể trưởng thành một cách trọn vẹn.