Trung Quốc đang đẩy mạnh một cuộc siết chặt quản lý toàn diện đối với hệ sinh thái livestream và KOL trị giá hàng trăm tỷ USD. Chiến dịch này trải dài từ việc truy thu 3.510 tỷ đồng tiền thuế của các streamer, xử lý hình sự các vụ án tội phạm mạng ẩn núp dưới danh nghĩa làm từ thiện, cho đến góc khuất thao túng thị trường của giới KOL tài chính.

"Bong bóng livestream" và bài toán thuế

Sự bùng nổ của ngành công nghiệp livestream và KOL tại quốc gia này đã tạo ra những con số ấn tượng. Tính đến năm 2024, quy mô thị trường livestream thương mại điện tử Trung Quốc ước tính đạt khoảng 5.800 tỷ NDT (tương đương 22,62 triệu tỷ đồng) và thu hút hơn 15 triệu người tham gia. Tuy nhiên, đằng sau sự phát triển quá nóng đó là hàng loạt hệ lụy cần phải điều chỉnh.

Chính phủ Trung Quốc đã lựa chọn công cụ tài khóa làm điểm tựa để siết chặt quản lý. Bắt đầu từ cuối năm 2024, Cục Thuế Nhà nước yêu cầu các nền tảng số phải định kỳ gửi dữ liệu về thu nhập của người sáng tạo nội dung. Toàn bộ các khoản thu từ livestream, quảng cáo, hoa hồng bán hàng cùng các hoạt động kinh doanh liên quan đều bắt buộc phải kê khai và nộp thuế.

Nhờ ứng dụng dữ liệu lớn, cơ quan thuế đã thu được những kết quả rất ấn tượng. Theo SCMP, một streamer sở hữu 30 triệu người theo dõi ở Trùng Khánh đã bị phát hiện vi phạm và bị phạt, truy thu 4,15 triệu NDT (hơn 16,1 tỷ đồng). Một trường hợp khác ở tỉnh Cam Túc cũng bị thu hồi 1,81 triệu NDT (hơn 7 tỷ đồng).

Trước đó vào năm 2021, vụ án "nữ hoàng livestream" Vi Á bị truy thu, xử phạt và tính tiền chậm nộp tổng cộng 1,34 tỷ NDT (hơn 5.200 tỷ đồng) vì trốn thuế từng gây chấn động dư luận. Tính riêng trong năm 2024, tổng số tiền thuế bị điều xử lý và truy thu đã lên tới gần 900 triệu NDT (khoảng 3.510 tỷ đồng).

Bên cạnh đòn bẩy kinh tế, các vụ án hình sự đóng vai trò như một lời cảnh tỉnh đanh thép cho những đối tượng biến không gian mạng thành nơi hoạt động tội phạm. Điển hình là vụ án gia tộc họ Minh (Ming Family) tại vùng biên giới Kokang (Myanmar). Không đi theo con đường bán hàng trực tuyến thông thường, các thành viên gia tộc này livestream khoe khoang cuộc sống giàu sang, nhẫn kim cương và xây dựng hình ảnh tích cực qua các hoạt động từ thiện nhằm tạo vỏ bọc che đậy các hành vi phi pháp.

Tổ chức tội phạm này đã vận hành các trung tâm lừa đảo trực tuyến tại Myanmar từ năm 2015 đến 2023, thu lợi bất chính hơn 10 tỷ NDT (khoảng 39.000 tỷ đồng). Với các tội danh giết người, giam giữ người trái phép và kinh doanh sòng bạc bất hợp pháp làm 14 công dân Trung Quốc thiệt mạng, 11 thành viên của gia tộc họ Minh đã bị tuyên án tử hình. Đây là một phần trong chiến dịch quy mô lớn của Bắc Kinh nhằm triệt phá tội phạm mạng và tội phạm xuyên biên giới.

Theo Nhân dân Nhật báo, một chiến dịch mới được phát động từ tháng 7/2026 tiếp tục nhắm vào các hành vi tội phạm Internet và các hành vi như tống tiền trực tuyến, bạo lực mạng, cho vay nặng lãi trá hình cùng các hình thức lừa đảo tinh vi.

KOL tài chính trở thành kẻ thao túng thị trường

Một khía cạnh đáng chú ý khác là việc chấn chỉnh các KOL tài chính lạm dụng công nghệ để trục lợi. Vào cuối tháng 1/2026, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) đã đưa ra án phạt đối với một công ty quản lý quỹ vì hợp tác quảng bá sản phẩm với các KOL không có chứng chỉ hành nghề.

Trước đó, "thánh chứng khoán" Kim Vĩnh Dung đã bị cấm tham gia thị trường 3 năm và bị xác định thu lợi bất hợp pháp hơn 41,6 triệu NDT (khoảng 160 tỷ đồng) từ việc thao túng thị trường bằng cách dùng sức ảnh hưởng để thổi giá cổ phiếu rồi bán tháo.

Mạng xã hội tài chính Snowball Finance sau đó đã khóa vĩnh viễn tài khoản của Kim cùng hơn 20 người khác, trong bối cảnh cơ quan chức năng thắt chặt giám sát các hành vi có thể làm chao đảo thị trường - nơi nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm đa số.

Nỗ lực dẹp bỏ vi phạm và lập lại trật tự cho ngành livestream đặt ra một bài toán kinh tế khó khăn: làm sao để vừa ngăn chặn nội dung độc hại, vừa không triệt hạ động lực tăng trưởng của nền kinh tế số. Trên thực tế, "bong bóng livestream" tại Trung Quốc đang dần xẹp xuống.

Số liệu từ iMedia Research cho thấy thu nhập của các streamer tại các đô thị lớn như Bắc Kinh hay Hàng Châu đã giảm khoảng 30% chỉ trong một năm do bị cắt giảm chiết khấu và hạ lương, giữa bối cảnh lượng sinh viên mới tốt nghiệp gia nhập ngành ngày càng đông.

Để thích ứng, các doanh nghiệp đang chuyển hướng sang sử dụng streamer AI với chi phí chỉ khoảng 5.500 NDT (21,45 triệu đồng) mỗi tháng. Xu hướng này đang tái định hình hệ sinh thái livestream, đưa mô hình vận hành chuyên nghiệp tích hợp chuỗi sản xuất - quảng cáo - nhân sự lên thay thế cho các hoạt động cá nhân tự phát.