Trám nếp từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những đặc sản vùng cao đắt hàng nhất tại tỉnh Cao Bằng mỗi khi bước vào chính vụ. Quả trám nếp thường nhỉnh hơn ngón tay cái, dáng thon dài, hai đầu hơi nhọn cùng lớp vỏ bóng mịn đồng đều. So với dòng trám tẻ có phần thịt chắc giòn, trám nếp sở hữu lớp cùi dày, mềm nạc, béo bùi và hậu vị ngọt nhẹ đặc trưng.

Mùa thu hoạch trám nếp diễn ra rất ngắn, chỉ kéo dài trong khoảng tháng 9 và tháng 10 hàng năm khi quả chuyển sang màu xanh sẫm. Do đây là loại cây mọc tự nhiên trên đất đồi núi và mất từ 6 đến 8 năm mới bắt đầu cho thu hoạch, nguồn cung tại các địa phương hiện không quá dồi dào.

Nhiều thương lái cho biết dù phải đến từng hộ dân trong bản để gom hàng, sản lượng thu mua mỗi ngày cũng chỉ đạt trung bình khoảng 20 kg. Sự khan hiếm cùng cầu vượt cung khiến giá trám nếp tươi trên thị trường luôn duy trì ở mức cao, dao động từ 80.000-120.000 đồng/kg.

Nhận thức được giá trị kinh tế lâu dài của dòng cây ăn quả này, người dân địa phương luôn có ý thức bảo vệ vườn cây. Khi thu hoạch, bà con không chặt cành hay trèo trực tiếp mà dùng gậy dài rung nhẹ để quả rơi xuống tấm bạt trải sẵn dưới gốc, tránh làm dập vỏ hay tổn thương cây.

Khác với các loại nông sản thông thường, trám nếp đòi hỏi quy trình sơ chế tỉ mỉ. Quả tươi sau khi hái phải ngâm nước lã từ 2 đến 3 giờ để xả bớt nhựa dính, sau đó mới tiến hành om trong nước ấm từ 60-70 độ C khoảng 30 phút. Quá trình om chuẩn kỹ thuật sẽ giúp phần cùi đạt độ mềm dẻo, tỏa hương thơm đặc trưng và dễ dàng tách bỏ hạt.

Nhờ phần cùi béo ngậy, trám nếp được chế biến thành nhiều món ăn dân dã như om chấm tương, chấm chẻo, kho cá, om thịt hay đồ xôi nếp. Sự kết hợp giữa nông sản bản địa và ẩm thực truyền thống đang tạo nền tảng bền vững để trám nếp Cao Bằng nâng cao giá trị thương mại trên thị trường.