Từ những ngôi chùa ảo thu hút hàng triệu lượt truy cập đến các phiên livestream yêu cầu người xem tặng quà mới tụng kinh, gõ mõ, hoạt động tâm linh trên không gian mạng đang xuất hiện những biến tướng đáng lo ngại.

Cơ quan công an và Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã lên tiếng cảnh báo nguy cơ thương mại hóa nghi lễ, lợi dụng niềm tin để trục lợi và lừa đảo.

Từ nhu cầu tâm linh trên không gian số đến trào lưu đi chùa ảo

Sự phát triển của công nghệ đang mở ra những cách thức mới để con người tiếp cận các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Không cần trực tiếp đến chùa, người dùng vẫn có thể tham gia lễ Phật, nghe kinh, lần tràng hạt hay ngồi thiền thông qua các ứng dụng và không gian trực tuyến.

Một trong những hiện tượng gây chú ý gần đây là Sansa, ngôi chùa Phật giáo ảo do Park Jin-won, 26 tuổi, người Hàn Quốc, xây dựng với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Ra mắt ngày 26/10/2026, nền tảng này cho phép người dùng hóa thân thành nhân vật chú tiểu, bước vào chính điện mô phỏng, chắp tay lễ Phật, thực hiện các động tác lạy và lần tràng hạt.

Sansa nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, đạt khoảng một triệu lượt truy cập chỉ trong chưa đầy một tuần. Thành công của nền tảng này kéo theo sự xuất hiện của nhiều không gian trực tuyến mô phỏng hoạt động tôn giáo và thư giãn tinh thần.

Tại Việt Nam, các ứng dụng đi chùa ảo cũng thu hút sự quan tâm của người dùng. Một số nền tảng có hàng nghìn người cùng tham gia trong các khung giờ cao điểm. Người dùng có thể chọn nhân vật, vào chính điện, thắp hương, quỳ lạy, nghe tụng kinh hoặc thực hiện các nhiệm vụ để tích lũy điểm công đức trên màn hình.

Nhu cầu này không hoàn toàn xuất phát từ sự tò mò. Với người bận rộn, người cao tuổi, người gặp khó khăn trong đi lại hoặc sống xa cơ sở thờ tự, công nghệ có thể tạo thêm cơ hội tiếp cận nội dung Phật giáo.

Tuy nhiên, khi các nghi thức tâm linh được đưa vào môi trường số, ranh giới giữa thực hành tín ngưỡng, trò chơi giải trí và hoạt động thương mại cũng trở nên dễ bị xóa nhòa.

Biến nghi lễ thành “dịch vụ” đổi quà tặng

Khi nghi lễ tôn giáo bị biến thành nội dung có điều kiện trao đổi, người xem không còn đơn thuần tham gia một hoạt động chia sẻ tinh thần. Họ có thể bị dẫn dắt vào suy nghĩ rằng phải bỏ tiền hoặc gửi quà mới nhận được lời cầu nguyện, sự phù hộ hay may mắn.

Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng đã lên tiếng về hiện tượng này. Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Thông tin Truyền thông Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam thông tin với báo chí cho biết, công nghệ có thể hỗ trợ người dân tiếp cận Phật giáo trong đời sống số, nhưng những hoạt động như lễ Phật, thiền định trực tuyến không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm trực tiếp tại các cơ sở tự viện.

Thượng tọa cảnh báo một bộ phận đang lợi dụng hoạt động Phật giáo trên không gian mạng để thương mại hóa niềm tin hoặc truyền tải những nhận thức sai lệch. Giáo hội xác định việc cung cấp thông tin chính thống và tăng cường quản lý hoạt động Phật giáo trên môi trường số là nhiệm vụ cần thiết.

Đáng chú ý hơn là sự xuất hiện của những phiên livestream lợi dụng chủ đề “đi chùa online” để kêu gọi quà tặng. Theo cảnh báo của Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Đồng Tháp, một số tài khoản yêu cầu người xem gửi quà ảo thì mới thực hiện các hành động như thắp hương, quỳ lạy, lễ Phật, gõ mõ, tụng kinh hoặc cầu nguyện theo yêu cầu.

Không dừng lại ở việc đổi quà lấy hành động, một số phiên phát trực tiếp còn gắn việc tặng quà với những lời hứa hẹn về phước báu, công đức, tài lộc, bình an, may mắn hoặc được Phật độ trì.

Những hoạt động như xin xăm, bói toán, giải hạn, cầu tài, cầu lộc cũng được lồng ghép nhằm kích thích người xem gửi quà hoặc chuyển tiền.

Cách thức này tận dụng cơ chế tương tác và quà tặng vốn phổ biến trên các nền tảng livestream. Người xem mua vật phẩm ảo bằng tiền, gửi tặng tài khoản đang phát trực tiếp; người phát sóng gọi tên, cảm ơn và thực hiện yêu cầu tương ứng.

Việc công khai tên người tặng, liên tục nhắc đến các mốc quà tặng hoặc đưa ra lời chúc riêng có thể tạo tâm lý muốn được chú ý và thúc đẩy những người khác tham gia.

Không chỉ mất tiền, người dùng còn đối mặt nguy cơ lộ dữ liệu

Nguy cơ từ các hoạt động tâm linh trực tuyến không chỉ dừng ở việc người xem mất tiền mua quà ảo. Theo cảnh báo từ Công an tỉnh Hưng Yên, một số đối tượng có thể chủ động nhắn tin, yêu cầu người tham gia cung cấp thông tin cá nhân để thực hiện các hoạt động tâm linh.

Những website, ứng dụng chưa được kiểm chứng cũng có thể lợi dụng danh nghĩa đi chùa, phóng sinh trực tuyến để thu thập dữ liệu, đánh cắp tài khoản hoặc cài mã độc.

Đáng lo ngại là niềm tin tâm linh có thể khiến người tham gia hạ thấp cảnh giác. Những lời mời gọi cầu an, giải hạn, cầu tài lộc thường đánh vào mong muốn được bình an, thuận lợi trong cuộc sống. Khi người xem tin rằng việc gửi quà hoặc chuyển tiền sẽ đem lại lợi ích tinh thần, họ có thể tiếp tục chi trả dù không có cơ sở kiểm chứng những cam kết được đưa ra.

Người cao tuổi, người có hoàn cảnh khó khăn, người đang gặp biến cố hoặc những người thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro trên môi trường số là nhóm cần được quan tâm.

Với giới trẻ, việc tiếp xúc thường xuyên với các nội dung gắn điểm số, phần thưởng và quà tặng với khái niệm công đức cũng có thể tạo ra nhận thức lệch lạc về ý nghĩa của hoạt động tín ngưỡng.

Cơ quan công an nhấn mạnh, bản thân hoạt động đi chùa online hoặc livestream về chủ đề tâm linh không phải hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, việc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi, tổ chức hoạt động mê tín dị đoan hoặc trò chơi có dấu hiệu đánh bạc có thể bị xử lý theo quy định. Tùy tính chất và mức độ, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Chia sẻ về cấn đề an toàn trên không gian mạng, Giám Đốc mạng lưới Chống lừa đảo - Chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho rằng, người dùng cần thận trọng trước những xu hướng mới xuất hiện trên không gian mạng, bởi các đối tượng xấu có thể lợi dụng sự quan tâm của cộng đồng để phát tán website, ứng dụng giả mạo.

"Người dùng nên kiểm tra địa chỉ website, hạn chế cung cấp thông tin cá nhân, không nhập mật khẩu hay mã OTP theo yêu cầu bất thường, không cài ứng dụng từ liên kết lạ và xác minh kỹ trước khi quyên góp." - Chuyên gia Ngô Minh Hiếu nói.

Để hạn chế rủi ro, người dùng cần cảnh giác với những lời mời gọi “tặng quà để tích công đức”, “gửi quà để được cầu an” hoặc “chuyển tiền để giải hạn”. Không nên cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hay truy cập đường dẫn lạ theo yêu cầu của những tài khoản không rõ danh tính.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần lưu lại đường dẫn livestream, tên tài khoản, nội dung trao đổi và chứng từ giao dịch để phản ánh tới nền tảng hoặc cơ quan công an.

Công nghệ có thể đưa các giá trị văn hóa, tôn giáo đến gần hơn với cộng đồng. Nhưng khi niềm tin bị biến thành công cụ kích thích chi tiêu, nghi lễ bị đặt sau những món quà ảo và lời hứa hẹn về phước báu được sử dụng để thu hút tiền bạc, hoạt động tâm linh trực tuyến đã đi chệch khỏi ý nghĩa ban đầu.

Điều cần được bảo vệ không phải là hình thức đi chùa trực tuyến, mà là sự trong sáng của niềm tin và quyền lợi của những người tham gia.