Nhờ kiểm tra sức khỏe phát hiện sớm ung thư phổi

Ngày 27/2, TS.BS Nguyễn Ngọc Cương, Trưởng khoa Can thiệp Điện quang - Trung tâm Chẩn đoán Hình ảnh và Can thiệp Điện quang, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, trong một tuần cuối năm 2025, bác sĩ liên tiếp gặp ba bệnh nhân giống nhau đến tình cờ. Không liên quan đến nhau, nhưng đều kết thúc bằng một chẩn đoán giống hệt: ung thư phổi giai đoạn sớm.

Trường hợp đầu tiên là bố của một cậu em trong khoa. Là người làm nghề nên gia đình “có điều kiện”. Năm 2021 cậu chủ động cho bố chụp CT ngực trong đợt kiểm tra sức khỏe dù hoàn toàn không có triệu chứng gì đặc biệt. Khi đó chỉ thấy một nốt mờ rất nhỏ, nhỏ đến mức rất dễ dàng bị bỏ qua nếu xem phim không cẩn thận.

Mỗi năm, ông cụ đều được chụp lại để so sánh. Nốt mờ ấy thay đổi rất chậm, mỗi năm chỉ một chút rất kín đáo, đến mức nếu không đặt hai phim cạnh nhau thì gần như không ai nhận ra. Nhưng đến cuối năm ngoái, sự thay đổi đã đủ rõ để không thể tự trấn an rằng “chắc không sao”.

Kích thước tổng thể vẫn còn rất nhỏ, song diễn tiến theo thời gian lại nói lên một câu chuyện khác. Các bác sĩ quyết định phẫu thuật, kết quả sau mổ xác nhận ung thư phổi giai đoạn sớm.

Nếu không có bộ phim năm 2021 để đối chiếu, nếu không có sự kiên trì theo dõi suốt bốn năm, có lẽ khối u đó đã âm thầm lớn lên cho đến khi xuất hiện triệu chứng thì mọi chuyện đã hoàn toàn khác.

Trường hợp thứ hai là một cô giáo sư trong viện. Có người bạn của cô đi khám sức khỏe định kỳ và theo thói quen chỉ định ban đầu chỉ là chụp X-quang ngực. Tuy nhiên, bằng trực giác nghề nghiệp và kinh nghiệm nhiều năm, cô đã đề nghị bạn mình chụp CT thay vì dừng lại ở phim X-quang.

Kết quả cho thấy một đám mờ ở thùy dưới phổi phải, không phải là một khối u tròn trịa, ranh giới rõ ràng như trong sách giáo khoa, mà là một vùng mờ vô định hình, lan quanh các mạch máu, nhìn thoáng qua rất dễ bị coi là hình ảnh không đặc hiệu. Sau khi hội chẩn, bệnh nhân được sinh thiết và kết quả là ung thư phổi giai đoạn sớm. Cô được mổ sau đó 1 tuần.

Trường hợp thứ ba là một chị ngoài 50 tuổi. Chị đi kiểm tra sức khỏe và được chụp CT ngực không tiêm thuốc cản quang. Hình ảnh cho thấy một nốt mờ rất nhỏ ở phổi phải. Sinh thiết lần đầu không tìm thấy tế bào ung thư, nếu chỉ dựa vào kết quả ấy thì hoàn toàn có thể thở phào nhẹ nhõm.

Tuy nhiên, theo các khuyến cáo quốc tế, những trường hợp như vậy cần được đánh giá lại khi kết quả mô bệnh học chưa tương xứng với hình ảnh. Bệnh nhân được sinh thiết lần thứ hai, kết quả ung thư phổi. Chị được mổ sau đó 1 tuần.

TS.BS Nguyễn Ngọc Cương phân tích, ba câu chuyện, ba gia đình khác nhau, nhưng đều có những điểm chung rất rõ ràng, ung thư phổi đều được phát hiện ở giai đoạn sớm khi cơ hội điều trị khỏi bệnh còn cao.

Tất cả đều được chẩn đoán nhờ CT chứ không phải X-quang. Đặc biệt có trường hợp được theo dõi bằng hình ảnh rất công phu hàng năm tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ngoài ra, các bệnh nhân đều có điểm chung là “người nhà bác sĩ”.

Từ các bệnh nhân trên, TS.BS Nguyễn Ngọc Cương đưa ra thông điệp, phát hiện sớm ung thư phổi duy nhất chỉ có thể dựa vào chụp CT. Nếu có điều kiện thì nên chụp CT. Việc lưu trữ lại hình ảnh là vô cùng quan trọng (việc này là của các bệnh viện). Đôi khi quyết sinh tử là mổ cắt thuỳ phổi lại chỉ dựa trên so sánh hình ảnh của hai lần thăm khám khác nhau.

Nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư

TS.BS.Phạm Tuấn Anh, Trưởng khoa Điều trị A, Bệnh viện K cho biết, ung thư phổi là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư trên toàn thế giới. Theo Globocan năm 2022, Việt Nam ghi nhận 24.426 ca mắc mới và 22.597 ca tử vong vì căn bệnh này.

Tại Việt Nam, ung thư phổi cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thư ở cả hai giới. Có hai loại ung thư phổi chính là ung thư phổi tế bào nhỏ (chiếm khoảng 20%) và ung thư không tế bào nhỏ (chiếm khoảng 80%), trong đó ung thư phổi tế bào nhỏ tiến triển nhanh hơn.

Thuốc lá là nguyên nhân chính gây ra 90% trường hợp ung thư phổi. Người hút thuốc lá có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn khoảng 20 lần so với người không hút thuốc lá. Một số người có yếu tố di truyền sẽ càng dễ bị ung thư phổi nếu hút thuốc. Như vậy, nếu chúng ta tránh hút thuốc lá, tỷ lệ mắc ung thư phổi sẽ giảm đi rất nhiều.

Các nguyên nhân khác bao gồm phơi nhiễm tia phóng xạ, hóa chất sinh ung thư trong môi trường ô nhiễm.

TS.BS Phạm Tuấn Anh nhấn mạnh, thông thường ung thư phổi ở giai đoạn sớm không có triệu chứng.

Khi ung thư ở giai đoạn tiến triển, bệnh nhân có thể có những triệu chứng như: Ho (có thể ho khan, ho đờm hay ho máu ); Đau tức ngực, khó thở, khàn tiếng; Sút cân, đau mỏi cơ thể hoặc có thể phù mặt, cổ và ngực khi tĩnh mạch lớn trong lồng ngực bị chèn ép. Nếu khối u ở vị trí đỉnh phổi, có thể có triệu chứng đau ở tay, vai và cổ.

Ở giai đoạn muộn khi có di căn xương, gan, não… bệnh nhân có thể có triệu chứng đau nhức xương, đau cột sống (di căn xương), đau tức bụng (di căn gan), đau đầu, lẫn lộn, sụp mí mắt, nhìn mờ, yếu tay chân (di căn não).

Tất cả các triệu chứng trên có thể do các nguyên nhân bệnh lý khác không phải ung thư phổi. Nhưng khi có các triệu chứng kể trên, bệnh nhân cần đi khám tại các cơ sở chuyên khoa.

>>> Mời quý độc giả xem thêm video: Việt Nam sắp sử dụng thuốc điều trị ung thư của Nga