Phát biểu tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước ngày 18/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, đồng thời phát huy mạnh mẽ quyền chủ động và trách nhiệm của địa phương.

Thủ tướng khẳng định, mục tiêu tăng trưởng cao phải dựa trên nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô, cải cách thể chế, nâng cao năng suất và bảo đảm thành quả phát triển thực sự đến với người dân, doanh nghiệp.

Bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương

Trao đổi, làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến tỷ lệ phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, Thủ tướng Lê Minh Hưng bày tỏ chia sẻ với mong muốn của các địa phương được giữ lại nguồn thu ngân sách lớn hơn để chủ động thực hiện các nhiệm vụ phát triển.

Thủ tướng nhấn mạnh, Quốc hội đã xác định ngân sách Trung ương phải giữ vai trò chủ đạo. Điều đó đòi hỏi ngân sách Trung ương phải có nguồn lực đủ lớn để thực hiện các nhiệm vụ chi quan trọng của đất nước, đồng thời hỗ trợ các địa phương.

Theo Thủ tướng, ngân sách Trung ương phải bảo đảm nguồn lực đầu tư các công trình trọng điểm quốc gia, phát triển kết cấu hạ tầng, thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội và xử lý những vấn đề phát sinh ngoài dự báo, như thiên tai, dịch bệnh...

Thủ tướng cho biết, phương án phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương năm 2027 đã được Chính phủ tính toán kỹ lưỡng, trên cơ sở phối hợp với các địa phương và xem xét trong tổng thể yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các phương án đã được báo cáo, thảo luận, tiếp thu và hoàn thiện qua nhiều bước trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Đặc biệt, nhu cầu đầu tư các dự án trọng điểm quốc gia trong nhiệm kỳ này dự kiến khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, gấp 5 lần nhiệm kỳ trước. Cùng với đó, yêu cầu hiện đại hóa quốc phòng, an ninh và bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển cũng đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Theo Thủ tướng, nếu không tăng cường khả năng điều tiết của ngân sách Trung ương sẽ rất khó bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chiến lược này.

Thông tin cụ thể về tác động của phương án phân chia nguồn thu mới, Thủ tướng cho biết, dự kiến có 32/34 địa phương giảm tỷ lệ hoặc số thu ngân sách được hưởng theo cơ chế điều tiết mới, với tổng mức giảm khoảng 134.000 tỷ đồng.

Theo phương án dự kiến, mức chi ngân sách năm 2027 của cả 34 địa phương đều tăng so với năm 2026, chưa kể nguồn thu từ sử dụng đất và xổ số kiến thiết. Trong đó, Hà Nội dự kiến tăng chi khoảng 33%, TP HCM tăng khoảng 28%. Các địa phương khác cũng được bảo đảm mức tăng chi.

Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách đặc thù và những quy định mới về phát triển đô thị sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các địa phương, nhất là các đô thị lớn, khai thác thêm nguồn thu cho đầu tư phát triển.

Phân cấp mạnh phải đi đôi với trách nhiệm của địa phương

Đề cập tình trạng chuyển nguồn ngân sách và giải ngân đầu tư công, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện.

Theo Thủ tướng, khi Quốc hội đã quyết định, Chính phủ đã phân bổ nguồn lực và quy định cho phép triển khai nhưng các cơ quan, địa phương không thực hiện được thì phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm. Việc đánh giá hiệu quả chi ngân sách, nhất là chi đầu tư phát triển, không chỉ căn cứ vào số vốn đã được phân bổ hoặc giải ngân, mà phải xem xét tiến độ thực hiện, chất lượng và hiệu quả của các dự án, công trình.

Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng cho biết Chính phủ đã ban hành các quy định và hướng dẫn tương đối đầy đủ, theo hướng đơn giản hóa quy trình và tăng quyền chủ động cho địa phương. Các nội dung chi cho giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã có hướng dẫn cụ thể. Chỉ những vấn đề thực sự đặc thù mới cần các bộ, ngành tiếp tục hướng dẫn bổ sung.

Để hỗ trợ địa phương, Chính phủ đã yêu cầu xây dựng hệ thống phần mềm tiếp nhận, giải đáp trực tuyến những vướng mắc trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Các câu hỏi, hướng dẫn và phương án xử lý sẽ được chia sẻ để những địa phương khác có thể tham khảo, áp dụng thống nhất. Tuy nhiên, Thủ tướng lưu ý, không phải trường hợp chậm giải ngân nào cũng áp dụng ngay biện pháp cắt giảm hoặc điều chuyển vốn.

“Cần đánh giá khách quan nguyên nhân, phân biệt rõ những khó khăn về điều kiện thực hiện, năng lực cán bộ và trách nhiệm tổ chức triển khai. Nếu vướng mắc xuất phát từ năng lực thực hiện ở cơ sở thì địa phương phải chủ động tăng cường, bố trí cán bộ có chuyên môn, điều động nhân lực từ các sở, ngành để hỗ trợ. Trường hợp chậm trễ do thiếu trách nhiệm thì phải xem xét, xử lý và sử dụng kết quả thực hiện nhiệm vụ làm tiêu chí đánh giá cán bộ”, Thủ tướng nói.

Thủ tướng nhấn mạnh, trong điều kiện Quốc hội và Chính phủ đang đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vai trò, thẩm quyền của địa phương ngày càng lớn thì trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu cũng phải được nâng lên tương ứng.

Tăng trưởng cao phải dựa trên nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô

Một kết quả quan trọng khác được Thủ tướng nhấn mạnh là sự đổi mới trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế.

“Yêu cầu đặt ra hiện nay là xây dựng thể chế không chỉ nhằm xử lý những điểm nghẽn, vướng mắc trước mắt mà còn phải kiến tạo không gian phát triển mới”, Thủ tướng nhấn mạnh và cho rằng hệ thống pháp luật phải đầy đủ, thông thoáng, minh bạch, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, qua đó tạo điều kiện huy động các nguồn lực cho tăng trưởng và phát triển đất nước.

Đề cập công tác điều hành kinh tế vĩ mô, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng nhanh phải đi đôi với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Thủ tướng dẫn chứng, trong bối cảnh giá dầu thế giới có thời điểm tăng mạnh, gây áp lực lớn lên giá xăng dầu và nhiều mặt hàng trong nước, Chính phủ đã kịp thời triển khai các giải pháp điều hành về thuế, giá và nguồn cung. Nếu không có những biện pháp phù hợp, biến động giá xăng dầu có thể tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất, vận tải, dịch vụ và mặt bằng giá cả. Thủ tướng cho biết, mặc dù phải giảm một phần nguồn thu ngân sách để hỗ trợ nền kinh tế, Chính phủ vẫn ưu tiên bảo đảm nguồn cung xăng dầu, giữ giá ở mức phù hợp và hạn chế tác động đến người dân, doanh nghiệp.

Một trong những chỉ dấu quan trọng phản ánh sức khỏe nền kinh tế là kết quả thu ngân sách nhà nước. Thủ tướng cho biết, năm 2026, Chính phủ đã thực hiện các chính sách giảm thuế, phí với quy mô khoảng 235.000 tỷ đồng; đồng thời gia hạn khoảng 125.000 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính đến cuối năm nhằm giảm áp lực dòng tiền cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân.

Mặc dù thực hiện các chính sách hỗ trợ với quy mô lớn, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2026 dự kiến vẫn đạt trên 3 triệu tỷ đồng. Theo số liệu Thủ tướng dẫn, số thu tăng khoảng 526.000 tỷ đồng so với dự toán, tương đương trên 20,8%.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh là giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Thủ tướng, Chính phủ đang tập trung triển khai các giải pháp trên nhiều lĩnh vực, từ đất đai, bất động sản, xăng dầu, điện đến thuốc, thiết bị y tế và sản xuất nông nghiệp…Đối với thị trường bất động sản, Chính phủ thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân, đồng thời hoàn thiện các chính sách quản lý đất đai và điều tiết thị trường. Mục tiêu là từng bước kiểm soát, giảm áp lực về giá nhà, giá đất và chi phí tiếp cận nhà ở.

Trong lĩnh vực xăng dầu, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát cơ chế kinh doanh, nghiên cứu cắt giảm các khâu trung gian và những chi phí không hợp lý, bảo đảm giá bán phản ánh đúng diễn biến thị trường nhưng không bị đẩy lên bởi các khoản chi phí bất hợp lý.

Đối với thuốc và thiết bị y tế, Thủ tướng yêu cầu kiên quyết xử lý những hành vi tiêu cực, loại bỏ các chi phí trung gian không cần thiết khiến người bệnh phải chi trả cao. “Việc để người dân, người bệnh phải gánh chịu những khoản chi phí bất hợp lý trong tiếp cận thuốc và dịch vụ y tế là không thể chấp nhận”, Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh và nêu rõ, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến khám, chữa bệnh, dược và quản lý thiết bị y tế theo hướng minh bạch, giảm chi phí và bảo vệ quyền lợi người dân.

Trong lĩnh vực điện, Chính phủ tiếp tục nghiên cứu cơ cấu lại hệ thống và hoạt động của các doanh nghiệp điện lực để nâng cao hiệu quả, giảm chi phí.

Đối với nông nghiệp, việc tăng cường quản lý mã số vùng trồng, kiểm định, kiểm dịch và xử lý các vi phạm cũng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và gia tăng giá trị hàng hóa.

Thủ tướng nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của các giải pháp này là giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả, năng suất, sức cạnh tranh và giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Khoa học, công nghệ phải phục vụ trực tiếp sản xuất và quản trị quốc gia

Đề cập vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng đây là động lực quan trọng để nâng cao năng suất, hiệu quả và chất lượng tăng trưởng. Tuy nhiên, việc ứng dụng khoa học, công nghệ cần có thời gian, nguồn lực và lộ trình phù hợp.

Trong trước mắt, nền kinh tế vẫn phải phát triển dựa trên các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ và nông nghiệp. Khoa học, công nghệ phải được ứng dụng để nâng cao giá trị gia tăng, giảm chi phí và cải thiện hiệu quả hoạt động của các ngành này.

Đối với khu vực nhà nước, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu phải hướng tới nâng cao năng lực quản trị, điều hành từ Trung ương đến cơ sở. Thủ tướng dẫn phản ánh của cử tri Hải Phòng về việc cán bộ cấp cơ sở phải sử dụng, kết nối với nhiều hệ thống thông tin khác nhau của các bộ, ngành khi giải quyết thủ tục hành chính.

Theo Thủ tướng, để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã ban hành khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, làm cơ sở thống nhất việc xây dựng và kết nối các hệ thống thông tin. Trên cơ sở khung kiến trúc này, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Công an, các bộ, ngành và địa phương rà soát toàn bộ hệ thống hiện có, xác định những nội dung cần nâng cấp, hoàn thiện hoặc đầu tư mới.

Mục tiêu là bảo đảm các hệ thống có tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, có khả năng kết nối, liên thông, tránh tình trạng mỗi bộ, ngành, địa phương xây dựng một hệ thống riêng gây lãng phí nguồn lực.

Cùng với hạ tầng kỹ thuật, việc hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định. Thủ tướng cho biết, một số cơ sở dữ liệu có quy mô lớn, tính chất phức tạp, như dữ liệu đất đai, cần thêm thời gian, nguồn lực và nhân lực để hoàn thiện.

Thủ tướng khẳng định, hoàn thiện hạ tầng số, dữ liệu số và kết nối liên thông là một trong những nhiệm vụ ưu tiên cao của Chính phủ trong thời gian tới.

Thành quả tăng trưởng phải thực sự đến với người dân

Đề cập các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Trong lĩnh vực giáo dục, Chính phủ đã triển khai các chính sách miễn, giảm học phí, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng trường lớp. Đối với khu vực biên giới, Chính phủ đã triển khai đầu tư 248 trường học tại các xã biên giới và tiếp tục hoàn thiện các giai đoạn tiếp theo. Thủ tướng cho biết, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ xem xét mở rộng đầu tư, nâng cấp trường học tại các xã khó khăn khác, không chỉ giới hạn ở địa bàn biên giới.

Đối với y tế, Chính phủ định hướng tăng cường đầu tư cho hệ thống y tế cơ sở, nhất là các trung tâm y tế tại xã biên giới, vùng sâu, vùng xa và địa bàn khó khăn. Cùng với đó, tiếp tục triển khai khám sức khỏe định kỳ, tăng cường phát hiện sớm bệnh tật, chuyển mạnh từ tư duy tập trung chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh.

Đối với văn hóa và du lịch, Chính phủ tiếp tục triển khai các chủ trương, chính sách phát triển văn hóa, đồng thời thúc đẩy du lịch và tiêu dùng trong nước. Thủ tướng nhìn nhận, tốc độ tăng tiêu dùng nội địa còn hạn chế so với một số động lực tăng trưởng khác. Trong điều kiện kinh tế khó khăn, người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Vì vậy, các bộ, ngành và địa phương cần có giải pháp kích cầu tiêu dùng, đặc biệt trong những tháng cuối năm, tận dụng các hoạt động thương mại, dịch vụ và du lịch để thúc đẩy tăng trưởng…

Thủ tướng nhấn mạnh, tình hình thế giới và trong nước tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, có nhiều yếu tố khó dự báo. Vì vậy, công tác chỉ đạo, điều hành phải bảo đảm tính chủ động, linh hoạt, kịp thời ứng phó với những tình huống mới. Thủ tướng mong muốn các đại biểu Quốc hội tiếp tục đồng hành, tăng cường giám sát, phản ánh những khó khăn, vướng mắc và đóng góp các giải pháp thiết thực để Chính phủ nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành trong thời gian tới.