Theo Công an TP HCM, ngày 4/9, đơn vị tiếp nhận tin báo về việc một nam sinh (15 tuổi) dùng hung khí tấn công, làm bị thương 5 học sinh khác học cùng trường. Vụ việc xảy ra tại một trường học trên địa bàn xã Thạnh An.

Điều tra, xác minh bước đầu xác định nam sinh trên từng được khám, điều trị tại bệnh viện và được chẩn đoán “Phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng - các rối loạn hỗn hợp về hành vi và cảm xúc”. Thời gian gần đây, nam sinh có một số biểu hiện tâm lý, cảm xúc chưa ổn định trong quá trình sinh sống, học tập.

Bên cạnh đó, nam sinh này tham gia, tiếp cận các nội dung tiêu cực từ một hội, nhóm trên nền tảng mạng xã hội nước ngoài. Từ đó, nam sinh bị tác động về nhận thức, thúc đẩy tìm hiểu cách thức thực hiện hành vi và dẫn đến việc tấn công các học sinh khác.

Công an TP HCM cũng cho biết, hiện sức khỏe 5 học sinh đã ổn định và đang tiếp tục được theo dõi, điều trị tại bệnh viện.

Không đơn thuần là vụ bạo lực học đường thông thường

Trao đổi với PV Báo Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, đây là một vụ việc đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm đến sức khỏe của một số học sinh, vụ việc không còn đơn thuần là một vụ mâu thuẫn hay bạo lực học đường thông thường.

Theo luật sư Cường, việc một học sinh sử dụng hung khí để tấn công nhiều học sinh khác trong môi trường trường học tạo ra nguy cơ rất lớn đối với tính mạng, sức khỏe và sự an toàn của học sinh, giáo viên cũng như những người có mặt tại trường. Do đó, việc cơ quan điều tra khẩn trương vào cuộc, thu thập chứng cứ, xác định nguyên nhân và làm rõ bản chất hành vi là hoàn toàn cần thiết.

Vụ việc có dấu hiệu của tội giết người được quy định tại điều 123 bộ luật hình sự. Tuy nhiên để xác định có khởi tố vụ án hình sự hay không, đủ căn cứ để xử lý hình sự với nam sinh về tội giết người hay không cần phải làm rõ nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố về khả năng nhận thức điều khiển hành vi cũng như về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, đồng thời làm rõ tính chất nguy hiểm của hành vi làm căn cứ để giải quyết theo quy định của pháp luật.

Quá trình xác minh vụ việc nếu cơ quan điều tra có nghi ngờ về khả năng nhận thức điều khiển hành vi của nam học sinh có thể tiến hành trưng cầu giám định tâm thần để xác định khả năng nhận thức điều khiển hành vi khi gây ra thương tích cho các học sinh khác. Ngoài ra cũng sẽ làm rõ nguồn gốc của hung khí gây án xác định tính chất nguy hiểm của hành vi phải làm rõ động cơ mục đích cũng như khả năng sát thương của hung khí.

Theo quy định của pháp luật hiện nay, việc sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích cho người khác hoặc để thực hiện hành vi giết người sẽ bị xử lý về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại điều 304 bộ luật hình sự. Bởi vậy, hung khí gây án là một trong những vấn đề quan trọng để đánh giá tính chất nguy hiểm của hành vi cũng như là căn cứ để xác định hành vi này có phạm tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng hay không?

Theo quy định của bộ luật hình sự, người từ đủ 14 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về một số tội danh trong đó có tội giết người, tội cố ý gây thương tích. Bởi vậy việc xác định độ tuổi của nam sinh cũng là điều rất quan trọng. Cùng với đó, vấn đề biểu hiện trầm cảm của nam sinh cũng sẽ được thu thập hồ sơ bệnh án, quá trình điều trị để xác định khả năng nhận thức điều khiển hành vi của người này, cần thiết có thể trưng cầu giám định tâm thần.

Trường hợp nam học sinh này đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, tại thời điểm thực hiện hành vi có thể bị hạn chế khả năng nhận thức nhưng không mất hoàn toàn khả năng nhận thức và đã gây ra thương tích cho các học sinh khác, hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan điều tra sẽ khởi tố nam học sinh này về tội cố ý gây thương tích hoặc tội giết người.

Trường hợp đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, nam sinh có khả năng nhận thức điều khiển hành vi của mình, hành vi tấn công các học sinh khác là do mâu thuẫn trong học tập, trong quá trình sinh hoạt cùng nhau sẽ căn cứ vào tính chất nguy hiểm của hành vi, khả năng sát thương của hung khí và động cơ mục đích để xử lý việc tội giết người hoặc tội cố Ý gây thương tích.

Trường hợp có căn cứ cho thấy hành vi nhằm mục đích giết người hoặc có khả năng dẫn đến chết người sẽ xử lý về tội giết người theo quy định tại điều 123 bộ luật hình sự. Trường hợp không đủ căn cứ chứng minh về tội giết người vẫn có thể xử lý hình sự về tội cố ý gây thương tích theo quy định tại điều 134 bộ luật hình sự. Nếu đủ căn cứ để xử lý hình sự, ngoài tội giết người hoặc tội cố ý gây thương tích, hung khí được xác định là dao có tính sát thương cao còn xử lý về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo điều 304 bộ luật hình sự.

Bài học cho nhiều phụ huynh trong việc giáo dục, quản lý con cái

Thông tin bước đầu cho thấy, nam sinh thường xuyên tham gia, tiếp cận các nội dung tiêu cực từ một hội, nhóm trên nền tảng mạng xã hội nước ngoài. Vấn đề này cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ để làm sáng tỏ nguyên nhân động cơ phạm tội cũng như các yếu tố thúc đẩy học sinh này thực hiện hành vi xâm phạm đến thân thể của các học sinh khác.

Trường hợp có căn cứ cho thấy các thông tin bạo lực trên không gian mạng là nguyên nhân dẫn đến học sinh này thực hiện hành vi tấn công các học sinh khác ở trường học, đây là điều rất đáng lo ngại.

Theo luật sư Cường, vấn đề đáng quan tâm nhất của vụ việc này không chỉ là xử lý người đã thực hiện hành vi mà còn phải tìm ra vì sao một học sinh lại có thể hình thành ý định sử dụng hung khí để tấn công nhiều bạn học.

Thông tin ban đầu cho thấy nam sinh từng được khám, điều trị và có chẩn đoán liên quan đến phản ứng với stress, rối loạn sự thích ứng và có biểu hiện tâm lý, cảm xúc chưa ổn định; đồng thời có thông tin em tiếp cận một số nội dung tiêu cực, bạo lực trên mạng xã hội. Những thông tin này cần được kiểm chứng bằng chuyên môn và chứng cứ. Không nên đồng nhất vấn đề sức khỏe tâm thần với hành vi phạm tội, cũng không nên quy kết rằng việc xem một nội dung trên mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất dẫn đến hành vi.

Cơ quan chức năng cần làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố: hoàn cảnh gia đình, môi trường học tập, các mối quan hệ với bạn bè, những mâu thuẫn trước đó, quá trình sử dụng internet, nội dung mà em tiếp cận, khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi, cũng như diễn biến tâm lý trước thời điểm xảy ra vụ việc. Chỉ khi xác định được nguyên nhân và cơ chế dẫn đến hành vi mới có thể đưa ra giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

Từ vụ việc trên, ông Cường cho rằng cần nhìn nhận phòng chống bạo lực học đường theo hướng phòng ngừa từ sớm, từ xa, thay vì chỉ xử lý sau khi hậu quả đã xảy ra.

Gia đình, nhà trường và xã hội cần có cơ chế phối hợp thường xuyên để nhận diện những dấu hiệu bất thường ở học sinh như thay đổi đột ngột về cảm xúc, hành vi, xu hướng cô lập, ám ảnh về bạo lực, thường xuyên tìm kiếm hoặc chia sẻ nội dung cực đoan, có biểu hiện đe dọa người khác hoặc có những hành vi chuẩn bị công cụ nguy hiểm.

Khi xuất hiện những dấu hiệu này, điều quan trọng không phải là ngay lập tức kỳ thị, cô lập hay gắn nhãn cho trẻ mà phải tiếp cận, trao đổi, tư vấn tâm lý, đánh giá nguy cơ và có biện pháp can thiệp phù hợp. Nhà trường cũng cần có quy trình xử lý rõ ràng đối với nguy cơ bạo lực, trong đó giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên tư vấn tâm lý, phụ huynh và cơ quan chức năng phải biết khi nào cần trao đổi và khi nào phải báo cho cơ quan có thẩm quyền.

Không biến vụ án thành “nội dung câu view” trên mạng xã hội

Một vấn đề luật sư Đặng Văn Cường đặc biệt muốn lưu ý là việc chia sẻ hình ảnh, video, thông tin cá nhân của các học sinh liên quan.

Theo vị luật sư, các em đều là trẻ em. Việc đưa hình ảnh, tên tuổi, trường lớp, địa chỉ, thông tin gia đình hoặc những hình ảnh nhạy cảm của các em lên mạng xã hội có thể gây tổn thương lâu dài về tâm lý, ảnh hưởng đến việc học tập, quan hệ xã hội và quá trình phát triển của trẻ. Do đó, người dân, phụ huynh, học sinh và các tài khoản mạng xã hội không nên tự ý phát tán hình ảnh, thông tin cá nhân của các em, đặc biệt là những hình ảnh liên quan đến thương tích, hiện trường hoặc quá trình điều tra.

Đối với cơ quan báo chí và những người cung cấp thông tin, cần hết sức thận trọng trong cách đưa tin, bảo đảm quyền riêng tư và lợi ích tốt nhất của trẻ em, đồng thời không đưa những thông tin chưa được kiểm chứng thành những kết luận về nguyên nhân, động cơ hoặc tình trạng tâm lý của một học sinh. Việc đưa tin thiếu thận trọng không chỉ có thể gây tổn thương cho chính các em mà còn có thể tạo áp lực cho gia đình, ảnh hưởng đến tâm lý của những học sinh khác và thậm chí gây khó khăn cho quá trình điều tra, giải quyết vụ việc.

Luật sư Cường cho rằng, thông điệp cần được nhìn nhận ở cả hai chiều: hành vi bạo lực phải được xử lý nghiêm minh, nhưng người thực hiện hành vi cũng là một trẻ em cần được bảo vệ và giáo dục theo đúng pháp luật.

Một mặt, phải bảo đảm quyền được sống, quyền được an toàn, quyền được bảo vệ sức khỏe của các nạn nhân; xác định trách nhiệm của người gây ra hành vi và những chủ thể có liên quan nếu có vi phạm. Mặt khác, phải bảo đảm đầy đủ quyền của người chưa thành niên trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử; đánh giá đúng khả năng nhận thức, nguyên nhân và hoàn cảnh dẫn đến hành vi để có giải pháp xử lý phù hợp.

Mục tiêu cuối cùng của pháp luật không chỉ là xử lý một vụ án mà còn phải ngăn chặn vụ án tương tự xảy ra trong tương lai. Vì vậy, sau vụ việc này, cần tiến hành rà soát công tác bảo đảm an toàn trường học, quản lý nguy cơ bạo lực, tư vấn tâm lý học đường, phối hợp giữa gia đình và nhà trường, cũng như việc hướng dẫn trẻ em sử dụng internet và mạng xã hội an toàn.

Đặc biệt, cần giáo dục cho trẻ kỹ năng nhận diện nội dung độc hại, bạo lực trên không gian mạng; không cổ súy, bắt chước hoặc tham gia các hội nhóm có nội dung kích động bạo lực. Đây là một phần quan trọng của công tác bảo vệ trẻ em trong môi trường số hiện nay.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: