Sáng 8/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Vấn đề quản lý các sản phẩm, thiết bị có tính lưỡng dụng, trong đó có thiết bị bay không người lái (drone), nhận được sự quan tâm của đại biểu Quốc hội.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ (đoàn Phú Thọ) cho rằng, việc ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là cần thiết. Tuy nhiên, các quy định cần được thiết kế cụ thể, rõ ràng để tránh tạo ra những rào cản không cần thiết đối với doanh nghiệp sử dụng hàng hóa lưỡng dụng phục vụ hoạt động dân sự.
Theo đại biểu, trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh, nhiều loại hàng hóa, thiết bị, phần mềm và công nghệ ngày càng mang tính lưỡng dụng, vừa có thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vừa tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng vào các hoạt động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Theo đại biểu, nếu phạm vi kiểm soát của luật bao gồm cả phần mềm, thiết bị bay không người lái (drone) và sau đó tiếp tục được cụ thể hóa bằng các nghị định, quy định khác, cần đánh giá kỹ tác động để tránh gây khó khăn cho việc nhập khẩu, quản lý và sử dụng những hàng hóa này vào mục đích dân sự, hợp pháp.
Đại biểu đề nghị ban soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại phiên thảo luận, tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng phân định rõ phạm vi, đối tượng và thẩm quyền quản lý.
Đồng quan điểm, đại biểu Trần Minh Trọng (đoàn Gia Lai) cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quốc phòng, an ninh với việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; giữa kiểm soát rủi ro với thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đầu tư và kinh doanh hợp pháp.
Theo đại biểu, những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và phương tiện không người lái đang phát triển nhanh chóng. Các công nghệ này có thể tạo ra những giá trị lớn cho đời sống và sản xuất, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ bị lợi dụng cho các mục đích không phù hợp.
Vì vậy, việc quản lý cần dựa trên rủi ro, có căn cứ, khả năng kiểm chứng và tương xứng với mức độ rủi ro, thay vì kiểm soát dàn trải hoặc cứng nhắc.
Đại biểu cũng đánh giá cao việc dự thảo luật xác định hoạt động phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không thay thế chức năng quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành, không đặt thêm các thủ tục cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát độc lập có tính chất chồng lấn.
Theo đại biểu, nguyên tắc này sẽ góp phần tránh hình thành một hệ thống quản lý song song, không làm phát sinh giấy phép, điều kiện đầu tư kinh doanh hoặc thủ tục hành chính không cần thiết. Thay vào đó, có thể kế thừa các quy trình, thông tin và kết quả quản lý chuyên ngành, chỉ bổ sung các biện pháp nhận diện, cảnh báo và xử lý khi có căn cứ rủi ro cụ thể.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP Hải Phòng) lưu ý thêm, quản lý dựa trên rủi ro cần đi cùng trách nhiệm giải trình đối với kết quả đánh giá rủi ro. Dữ liệu sử dụng để đánh giá phải có nguồn gốc, có khả năng kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên; nếu dữ liệu hoặc tiêu chí đánh giá không bảo đảm chất lượng, quản lý dựa trên rủi ro có thể trở thành quản lý dựa trên sự nghi ngờ.
Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, chỉnh lý dự thảo theo hướng chặt chẽ, khả thi, thống nhất với hệ thống pháp luật và phù hợp thực tiễn.
Trong đó, một trong những yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp; đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ chồng lấn.
