Iraq đang "mắc kẹt giữa hai làn đạn" trong cuộc xung đột tại Trung Đông khi đối mặt các cuộc tấn công từ cả hai bên, khiến quốc gia vốn đã tránh được hai năm bất ổn khu vực này đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc khủng hoảng toàn diện.

Tình hình ngày càng tuyệt vọng

Theo AP, khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran tiếp diễn, tình hình của Iraq ngày càng trở nên tuyệt vọng hơn. Việc gián đoạn vận chuyển hàng hóa và các cuộc tấn công vào các mỏ dầu, cơ sở hạ tầng gần như khiến hoạt động xuất khẩu bị đình trệ, đe dọa nguồn thu chủ yếu của quốc gia này vốn phụ thuộc vào thương mại dầu mỏ.

"Nếu tình trạng phong tỏa tiếp tục, Baghdad có thể không đủ khả năng chi trả lương cho bộ máy công chức khổng lồ từ tháng tới, làm dấy lên nguy cơ bất ổn trên diện rộng", hai quan chức người Kurd tại Iraq cho hay.

Chính phủ liên bang đã kêu gọi các lãnh đạo người Kurd ở miền Bắc nối lại xuất khẩu dầu qua đường ống dẫn sang Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng các cuộc đàm phán vẫn bế tắc do những vấn đề nội bộ tồn tại lâu nay.

Trong khi đó, một cuộc xung đột song song với cuộc chiến trong khu vực đã leo thang giữa các nhóm dân quân Iraq được Iran hậu thuẫn và Mỹ. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gần như diễn ra hàng ngày nhằm vào lợi ích của Mỹ trên khắp đất nước (Iraq), trong khi Mỹ đáp trả bằng các đòn không kích vào căn cứ dân quân để bảo vệ binh sĩ.

Kể từ khi xung đột Trung Đông bùng nổ ngày 28/2 sau một cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa đã nhắm vào lợi ích của Mỹ tại Iraq, bao gồm các căn cứ quân sự ở sân bay Baghdad và Irbil, cũng như các cơ sở ngoại giao của Mỹ. Iran và các nhóm dân quân đồng minh tại Iraq cũng đã tấn công các mỏ dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm gia tăng thiệt hại kinh tế.

Khác với các quốc gia Trung Đông khác bị ảnh hưởng bởi xung đột, Iraq vừa là nơi đặt chân của các lực lượng thân Iran lâu năm, vừa có nhiều lợi ích của Mỹ. Nền kinh tế nước này phụ thuộc chủ yếu vào dầu mỏ, nên bất kỳ sự gián đoạn nào trong sản xuất hoặc xuất khẩu qua eo biển Hormuz đều có thể khiến nguồn thu ngân sách sụt giảm mạnh, đúng vào thời điểm Baghdad đang trải qua giai đoạn chuyển giao chính trị đầy khó khăn.

Cuộc xung đột càng kéo dài, nguy cơ các cú sốc kinh tế, tê liệt chính trị và xung đột với các nhóm dân quân thân Iran kết hợp lại có thể phá vỡ sự ổn định tương đối mà Iraq đã khó khăn mới đạt được.

Cuộc chiến ủy nhiệm?

Lãnh đạo tại Baghdad và Irbil tiếp tục kêu gọi kiềm chế và khẳng định cuộc chiến không được phép diễn ra trên lãnh thổ của họ, nhưng diễn biến xung đột ngày càng vượt khỏi tầm kiểm soát. Theo hai quan chức người Kurd, Mỹ đã cam kết với các lãnh đạo Iraq rằng nước này sẽ không bị lôi kéo vào cuộc chiến khu vực.

Trong những ngày đầu của cuộc chiến, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và rocket của Iran và các nhóm đồng minh đã nhắm vào căn cứ Mỹ, phái bộ ngoại giao và các cơ sở dầu khí. Tại Irbil, thủ phủ của khu vực tự trị người Kurd, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gần như diễn ra hàng ngày, không chỉ nhằm vào lợi ích quân sự và đồng minh của Mỹ mà còn cả các địa điểm thương mại, thậm chí cả khách sạn.

Các nhóm thân Iran cũng đã tấn công lực lượng người Kurd ở miền Bắc Iraq sau khi xuất hiện thông tin Washington dự định trang bị vũ khí cho họ để gây sức ép lên Tehran. Một số lãnh đạo người Kurd đã bày tỏ sẵn sàng tiến hành các chiến dịch vượt biên vào Iran nếu được Mỹ hậu thuẫn.

Mỹ đã đáp trả bằng các cuộc không kích vào các căn cứ dân quân (thân Iran) trên khắp đất nước, bao gồm Jurf al-Sakhr ở phía nam Baghdad, miền Bắc Iraq và al-Qaim, dọc biên giới Iraq-Syria.

Iraq hiện đang vận hành dưới một chính phủ lâm thời sau khi Mỹ phản đối đề cử cựu Thủ tướng Nouri al‑Maliki. Thủ tướng lâm thời Mohammed Shia al‑Sudani, với quyền lực còn hạn chế hơn, không đủ ảnh hưởng để kiểm soát các nhóm dân quân hùng mạnh.

Cú sốc tài chính lớn

Mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với sự ổn định của Iraq là sản xuất dầu bị gián đoạn, có thể làm tê liệt nguồn thu ngân sách. Các quan chức người Kurd cho biết Baghdad đã cảnh báo họ rằng việc trả lương cho khu vực công có thể bị gián đoạn ngay từ tháng tới.

Để giảm áp lực, Baghdad đã đề nghị xuất khẩu ít nhất 250.000 thùng dầu thô mỗi ngày từ các mỏ ở Kirkuk qua đường ống dẫn đến Ceyhan ở Thổ Nhĩ Kỳ, chạy qua lãnh thổ người Kurd. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã đình trệ sau khi lãnh đạo người Kurd đặt điều kiện phải dỡ bỏ lệnh cấm vận đồng USD hiện tại và khôi phục các lợi ích kinh tế liên quan đến thương mại.

Chính phủ Iraq đã ra lệnh cắt giảm sản lượng tại các mỏ dầu ở miền Nam, nơi chiếm phần lớn trong tổng số 4,8 triệu thùng/ngày, sau khi cuộc xung đột Trung Đông hiện tại gần như khiến giao thông qua eo biển Hormuz bị ngưng trệ và các nhóm dân quân tấn công cơ sở hạ tầng.

Sản xuất đã bị đình trệ tại các mỏ dầu bị tấn công. Tại khu vực người Kurd, ShaMaran Petroleum của Canada và công ty tư nhân Mỹ HKN đã tạm ngừng khai thác tại các lô Sarsang và Atrush.

“Nếu xuất khẩu dầu bị gián đoạn, tác động tức thì có thể là đồng dinar Iraq mất giá. Điều này sẽ nhanh chóng gây ra lạm phát, và trong thời gian ngắn, giá cả các mặt hàng thiết yếu có thể tăng vọt”, nhà phân tích chính trị người Kurd Iraq Farhad Soleimanpour nhận định.

“Đối với khu vực Kurdistan, tình hình còn khó khăn hơn vì không có ngân hàng trung ương riêng hay dự trữ tài chính đáng kể. Iraq có thể chịu đựng cú sốc này trong vài tháng, nhưng khu vực Kurdistan có thể sẽ đối mặt với áp lực tài chính ngay lập tức”, chuyên gia Farhad nói thêm.

Xung đột cũng đã làm suy giảm nguồn cung điện.

Mỏ khí đốt Khor Mor ở khu vực tự trị người Kurd đã ngừng hoạt động, khiến sản lượng điện giảm gần hai phần ba. Nếu trước đây khu vực này cung cấp điện 24/24, thì nay các hộ gia đình chỉ còn nhận được 4-6 giờ mỗi ngày, theo ông Omed Ahmad, người phát ngôn Cơ quan Điện lực Khu vực Kurdistan.

Được biết, Iraq có một trong những lực lượng lao động khu vực công và danh sách hưu trí lớn nhất thế giới, và các đợt chậm trả lương trước đây từng làm bùng phát các cuộc biểu tình quy mô lớn.

Học cách thích nghi

Khi cuộc xung đột tiếp diễn, người dân Iraq đã học cách thích nghi với tình trạng bất ổn hàng ngày len lỏi vào cuộc sống thường nhật.

Tại một quán cà phê ở Irbil, khách hàng nghe thấy tiếng rít của máy bay không người lái, sau đó là một tiếng nổ nhỏ, trước khi một cột khói bốc lên ở vị trí nơi thiết bị bị bắn hạ. Một nhân viên phục vụ trấn an, nói rằng các cuộc tấn công nhằm vào Lãnh sự quán Mỹ hoặc sân bay và không đe dọa trực tiếp đến khách hàng.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ tuyên bố không giới hạn thời gian chiến sự với Iran