Tổng thống Pháp Emmanuel Macron mới đây đã lên tiếng cảnh báo rằng châu Âu đang đứng trước mối đe dọa trực tiếp từ các loại vũ khí tầm xa mới của Nga, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải khẩn trương phát triển các hệ thống tấn công tầm xa thế hệ mới, có năng lực tương đương tên lửa đạn đạo siêu vượt âm tầm trung Oreshnik mà Moscow vừa đưa vào sử dụng.

Phát biểu của ông Macron được đưa ra trong bối cảnh Nga đã sử dụng Oreshnik để tấn công một cơ sở công nghiệp hàng không của Ukraine tại Lviv, nơi được cho là đang bảo dưỡng các tiêm kích F-16 và MiG-29, chỉ cách biên giới Ba Lan một khoảng cách ngắn. Theo Tổng thống Pháp, cuộc tấn công này mang ý nghĩa cảnh báo chiến lược rõ ràng đối với châu Âu.

“Chúng ta đang nằm trong tầm bắn của những đòn tấn công này,” ông Macron nhấn mạnh, cho rằng các nước châu Âu không thể tiếp tục trì hoãn việc xây dựng năng lực răn đe mới trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường an ninh khu vực.

ELSA - tham vọng năng lực tấn công tầm xa của châu Âu

Theo Tổng thống Pháp, châu Âu đang hướng tới việc xây dựng một năng lực tấn công tầm xa chung thông qua sáng kiến mang tên European Long-Range Strike Approach (ELSA). Chương trình này được kỳ vọng sẽ cung cấp cho lực lượng vũ trang các nước thành viên Liên minh châu Âu một công cụ răn đe mới, đủ sức đối trọng với các hệ thống tên lửa hiện đại của Nga.

“Sáng kiến ELSA mà chúng tôi đã khởi động là hoàn toàn hợp lý, nhất là khi chúng ta vừa chứng kiến lần thứ hai việc phóng một loại tên lửa tầm rất xa, được gọi là Oreshnik,” ông Macron tuyên bố.

“Nếu muốn duy trì độ tin cậy, chúng ta - những người châu Âu, đặc biệt là Pháp, quốc gia sở hữu một số công nghệ then chốt - phải có được những loại vũ khí mới này, những vũ khí có thể thay đổi cục diện trong ngắn hạn.”

Chương trình ELSA được công bố vào năm 2024, do Pháp, Đức và Ba Lan khởi xướng, trước khi có sự tham gia của Thụy Điển, Italy, Vương quốc Anh và Hà Lan. Mục tiêu của ELSA là phát triển năng lực tấn công tầm xa chính xác cao, có thể được sử dụng để răn đe hoặc tấn công các mục tiêu chiến lược trong trường hợp khủng hoảng.

Tuy nhiên, ngay từ khi ra đời, tính khả thi của ELSA đã gây ra nhiều tranh cãi. Giới quan sát chỉ ra rằng phần lớn các quốc gia châu Âu tham gia chương trình không có bề dày kinh nghiệm trong phát triển tên lửa đạn đạo, trong khi các dự án quốc phòng công nghệ cao trước đây thường gặp phải tình trạng chậm tiến độ và đội vốn nghiêm trọng.

Rào cản công nghệ và khoảng cách với tên lửa Oreshnik của Nga

Một trong những phương án đang được giới phân tích đề cập là Pháp có thể tận dụng kinh nghiệm phát triển tên lửa đạn đạo xuyên lục địa M51 - loại tên lửa đang trang bị cho 4 tàu ngầm hạt nhân chiến lược lớp Le Triomphant - để phát triển một biến thể tầm trung triển khai trên mặt đất.

Tên lửa M51 hiện có tầm bắn khoảng 11.000 km và có thể mang tối đa 10 đầu đạn hạt nhân, vượt trội về thông số so với Oreshnik của Nga, vốn có tầm bắn khoảng 5.500 km và mang 6 đầu đạn. Tuy nhiên, điểm then chốt nằm ở chỗ Oreshnik được thiết kế để mang đầu đạn phi hạt nhân, đòi hỏi độ chính xác cực cao, đồng thời tích hợp phương tiện lướt siêu vượt âm (hypersonic glide vehicle) - một công nghệ mà phương Tây hiện vẫn chưa triển khai ở cấp độ tương đương.

Ngoài ra, Nga sở hữu một lợi thế quan trọng là nền tảng công nghiệp tên lửa được duy trì liên tục trong nhiều thập kỷ, với năng lực sản xuất quy mô lớn và kinh nghiệm thực chiến. Trong khi đó, châu Âu gần như chưa từng phát triển một hệ thống tên lửa đạn đạo tầm trung hiện đại hoàn chỉnh trong giai đoạn hậu Chiến tranh Lạnh.