Chiều 1/7, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết số 57 đã xác lập một mô hình phát triển mới

Báo cáo đánh giá hiệu quả thực thi triển khai Nghị quyết số 57 về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Chánh văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh: Nghị quyết số 57 đã xác lập một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng, thay thế mô hình phát triển dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động.

Điểm đáng chú ý, đã hoàn thành 84% nhiệm vụ có thời hạn và ban hành hơn 400 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Cổng dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, giúp tiết kiệm khoảng 840 tỷ đồng ở Trung ương và 4.800 tỷ đồng ở địa phương năm 2025.

Hạ tầng số đạt bước tiến lớn với mạng 5G phủ sóng 92% dân số và ứng dụng VNeID đạt trên 71 triệu tài khoản định danh. Kinh tế số đóng góp 14% vào GDP năm 2025, thương mại điện tử đạt 31 tỷ USD và thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới.

“Nghị quyết số 57 đang tạo ra sức ép và đồng thời cũng là động lực thúc đẩy cải cách như thể chế, quản trị nhà nước, mô hình đầu tư kinh doanh. Nghị quyết 57 đang đóng vai trò là một "động cơ cải cách" có sức lan tỏa lớn, vượt ra ngoài phạm vi khoa học và công nghệ. Việt Nam không chỉ tiếp cận mà đang chủ động tham gia vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo”, ông Nguyễn Hải Ninh đánh giá.

Các ý kiến tại Hội nghị nhấn mạnh thách thức lớn nhất không còn là điểm nghẽn về thể chế mà là nâng cao năng lực thực thi, tháo gỡ các "điểm nghẽn" về tư duy, hành động và trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; đó còn là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; huy động hiệu quả nguồn lực xã hội; biến đổi mới sáng tạo thành năng suất và sức cạnh tranh.

Nhấn mạnh người Việt Nam có thể làm chủ công nghệ phức tạp nếu có mục tiêu lớn, cách tổ chức đúng và có cơ chế mở, ông Lưu Anh Tuấn, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo, Đại học VinUni kiến nghị tích hợp AI và dữ liệu lớn để thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược.

Điểm nghẽn lớn nhất là khâu thực thi

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương nhấn mạnh, sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị. Thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện, nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết; nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã từng bước hình thành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhìn nhận, Nghị quyết 57 đã từng bước đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Khoa học công nghệ không ở đâu xa, mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, quy trình hành chính, nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất, trường học, bệnh viện, chính quyền cấp xã.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, qua báo cáo và các ý kiến phát biểu tại hội nghị, bức tranh chung thực hiện nghị quyết hiện nay là: chủ trương đã rõ, thể chế đã từng bước hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, quyết tâm chính trị đã cao, khí thế hành động đã được khơi dậy; nhưng kết quả thực tế chưa tương xứng, chưa tạo được nhiều sản phẩm cụ thể, chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất và năng lực quản trị quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất là khâu thực thi, là điểm cần đột phá mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới. “Trong giai đoạn vừa qua đã tập trung tạo lập nền móng; giai đoạn tới phải tập trung tạo ra kết quả. Phải chuyển mạnh từ xây dựng cơ chế chuyển sang tạo ra sản phẩm; từ hoàn thành nhiệm vụ chuyển sang tạo ra giá trị; từ chuẩn bị điều kiện chuyển sang đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Định hướng nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh 4 yêu cầu lớn.

Trước hết, phải tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Phải nhận thức sâu sắc khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới. Đây không phải là sự lựa chọn, mà là con đường bắt buộc phải thực hiện để hiện thực hóa 2 mục tiêu 100 năm của đất nước.

Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải coi thực hiện nghị quyết là nhiệm vụ chính trị quan trọng và thường xuyên của mình; không được coi đây chỉ là việc của cơ quan chuyên môn. Trung ương đã quyết liệt, địa phương cũng phải quyết liệt; tỉnh quyết liệt thì xã cũng phải chuyển động; các cơ quan trong hệ thống chính trị phải gương mẫu đi đầu để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia thực hiện.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. Phải chuyển mạnh từ tư duy hoàn thành đầu việc sang tư duy tạo ra sản phẩm đầu ra. Các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57 chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo đếm được.

Về chuyển đổi số quốc gia, bên cạnh việc tập trung cho chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong doanh nghiệp, trong toàn xã hội và phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot và tự động hoá, sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chíp bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất…

Phải đặt mục tiêu sau 1 năm, 3 năm, 5 năm, 10 năm, chúng ta làm chủ được công nghệ nào, có sản phẩm gì, xuất khẩu được gì, đóng góp được bao nhiêu cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh và năng lực tự chủ quốc gia. Bộ nào chủ trì dự án công nghệ chiến lược thì bộ đó phải chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng; không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục, mà phải chịu trách nhiệm về kết quả, hiệu quả và tác động thực tế.

Đồng thời, phải đặc biệt quan tâm bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia. Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu, không phải làm xong rồi mới bổ sung giải pháp bảo mật. Các cơ quan, đơn vị, địa phương phải chịu trách nhiệm chính về an ninh, an toàn chính hệ thống của mình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu phải tạo được chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương; từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các bộ, ngành Trung ương, phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; chủ động rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; ban hành kịp thời các quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình, kiến trúc tổng thể; tháo gỡ những rào cản, điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc.

Việc thuộc thẩm quyền phải giải quyết ngay; việc vượt thẩm quyền phải chủ động đề xuất, không để ách tắc kéo dài. Đồng thời, phải hướng dẫn, hỗ trợ và đồng hành cùng địa phương. Đối với các bài toán lớn của quốc gia, các công nghệ chiến lược, các cơ sở dữ liệu quốc gia và những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cơ quan được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện đến cùng.

Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật và phân cấp, phân quyền của Trung ương. Mỗi địa phương cần xuất phát từ điều kiện thực tiễn, lợi thế so sánh và nhu cầu phát triển của mình để lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm. Các địa phương mạnh dạn đăng ký đảm nhận các bài toán lớn; chủ động đề xuất cơ chế mới, mô hình mới, cách làm mới; phát hiện những vướng mắc từ thực tiễn để kiến nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện thể chế.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tham gia các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia. Doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; là nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn kinh tế nhà nước và tư nhân cần phát huy vai trò dẫn dắt, tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ các nhà khoa học, cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao. Các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung mạnh hơn vào các bài toán thực tiễn của đất nước, ngành, địa phương và của doanh nghiệp; lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa làm một trong những thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu. Cần khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn, kết quả nghiên cứu nằm trong ngăn kéo hoặc không tìm được địa chỉ ứng dụng.

Đồng thời, phải có chính sách mạnh mẽ hơn nữa thu hút nhân tài, chuyên gia quốc tế và trí thức người Việt; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, kết nối mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu.

Lưu ý một nhiệm vụ có ý nghĩa căn cơ, lâu dài là chuẩn bị nguồn nhân lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ngay từ năm học mới tới đây, ngành giáo dục, đào tạo và các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cần rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI.