Một tiêm kích F-16V của không quân Đài Loan (Trung Quốc) đã bị rơi trong một nhiệm vụ huấn luyện thường lệ vào ngày 6/1, ngay sau khi cất cánh lúc 18h17 từ căn cứ không quân Hoa Liên (Hualien). Đây là tai nạn mới nhất trong chuỗi các vụ tổn thất máy bay do sự cố kỹ thuật mà lực lượng này phải đối mặt trong những năm gần đây.

Theo truyền thông địa phương, máy tính nhiệm vụ (mission computer) của chiếc F-16V đã gặp trục trặc nghiêm trọng, khiến phi công mất phương hướng không gian và không thể kiểm soát máy bay. Đáng chú ý, hệ thống này được cho là đã từng xuất hiện lỗi tương tự chỉ vài ngày trước đó, nhưng vẫn tiếp tục được đưa vào khai thác.

Nguy cơ tiềm ẩn sau chương trình nâng cấp

Nhiều nguồn tin trong nước cho biết, kể từ khi các tiêm kích F-16A/B được nâng cấp lên chuẩn F-16V, tần suất lỗi máy tính nhiệm vụ gia tăng đáng kể. Các lỗi này không chỉ gây mất ổn định hệ thống, mà trong một số trường hợp còn khiến máy bay tự động thực hiện những “cú ngoặt ma” (ghost turns) – hiện tượng máy bay đột ngột đổi hướng hoặc lăn vượt giới hạn mà không có sự can thiệp của phi công, đặt tính mạng người điều khiển vào tình trạng đặc biệt nguy hiểm.

Một người tố giác nội bộ tiết lộ rằng, sau khi hệ thống điều khiển bay được cập nhật lên phiên bản 4.3 trong giai đoạn 2024–2025, đã xảy ra ít nhất hai sự cố nghiêm trọng tại căn cứ không quân Gia Nghĩa (Chiayi). Trong các sự cố này, tiêm kích F-16 tự động lăn và ngoặt gắt vượt quá giới hạn an toàn, hoàn toàn không chịu sự kiểm soát của phi công.

Theo nguồn tin nội bộ, hệ thống cảnh báo radar (RWR) trên các tiêm kích F-16V sau nâng cấp thường phát hiện nguồn đe dọa ở những hướng sai lệch nghiêm trọng, khiến khả năng phản ứng trước các mối đe dọa trên không trở nên kém tin cậy. Người này khẳng định tỷ lệ hỏng hóc của máy tính nhiệm vụ là rất cao, đặc biệt nguy hiểm khi sự cố xảy ra vào ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết xấu.

“Trong một số tình huống, toàn bộ hệ thống điện tử có thể bị vô hiệu hóa, trong khi ngay cả thiết bị chỉ báo tư thế dự phòng cũng không thể tin cậy,” người tố giác cho biết. Ông cũng nhấn mạnh rằng các “cú ngoặt ma” quá mức không xuất phát từ việc phi công mất ý thức do lực G, mà liên quan trực tiếp đến lỗi của cần điều khiển và phần mềm điều khiển bay. Một sự cố tương tự được cho là đã xảy ra vào năm ngoái nhưng không được công bố công khai.

Vấn đề phần mềm trên tiêm kích Mỹ

Các vấn đề phần mềm gây mất kiểm soát máy bay không chỉ giới hạn ở F-16V của Đài Loan. Ngày 19/10/2022, một tiêm kích F-35A của Không quân Mỹ đã suýt rơi tại căn cứ Hill, sau khi lỗi phần mềm khiến phi công không thể hủy trình tự hạ cánh, còn máy bay thì bất ngờ nghiêng mạnh sang trái và không phản hồi điều khiển.

Một phi công thử nghiệm F-35 chứng kiến sự cố cho biết, chiếc máy bay “trông hoàn toàn bình thường trước khi rõ ràng là mất kiểm soát”. Các bề mặt điều khiển bay – từ cánh ổn định, cánh tà đến bánh lái – dao động với biên độ lớn, gần đạt giới hạn kỹ thuật, khiến chiếc tiêm kích rơi vào tình trạng gần như không thể phục hồi.

Trước đó, vào tháng 4/2019, một phi công F-35 của Nhật Bản đã mất nhận thức không gian và lao thẳng xuống biển, làm dấy lên nhiều nghi vấn về độ tin cậy của hệ thống phần mềm trên các tiêm kích hiện đại do Mỹ phát triển.

F-16V sử dụng hệ thống điện tử hàng không thế hệ “4+”, có nhiều điểm tương đồng với F-35. Không quân Đài Loan bắt đầu đưa F-16V vào biên chế từ tháng 11/2021, và đến cuối năm 2023 đã hoàn tất nâng cấp 139 chiếc F-16A/B. Trong khi đó, việc bàn giao các tiêm kích F-16 Block 70, sử dụng phần mềm và kiến trúc điện tử tương tự, cũng liên tục bị trì hoãn do các vấn đề sản xuất tại Mỹ.

Trong bối cảnh căng thẳng quân sự với Trung Quốc đại lục, các sự cố kỹ thuật liên tiếp đặt ra dấu hỏi lớn về khả năng sẵn sàng chiến đấu và mức độ an toàn bay của lực lượng tiêm kích chủ lực mà Đài Loan đang phụ thuộc gần như hoàn toàn.