Tăng kali máu là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở người bệnh thận mạn. Khi kali tăng cao, người bệnh có thể xuất hiện rối loạn nhịp tim, ngừng tim và đột tử nếu không được xử trí kịp thời.

Kali máu tăng vọt, nguy cơ ngừng tim, đột tử

Một nam bệnh nhân 60 tuổi, có tiền sử bệnh thận mạn giai đoạn 4 điều trị bảo tồn, đái tháo đường và tăng huyết áp, vừa trải qua tình trạng nguy kịch do tăng kali máu tại Bệnh viện 19-8.

Trước khi nhập viện vài ngày, người bệnh xuất hiện ngứa da toàn thân, mệt mỏi nhiều và tê bì hai chân. Do đã mắc đái tháo đường gần 20 năm, ông cho rằng đây có thể là biểu hiện của biến chứng thần kinh ngoại vi nên không đi khám.

Tình trạng chỉ thực sự đáng lo khi xuất hiện thêm tiêu chảy, đau tức ngực và khó thở. Gia đình lập tức đưa người bệnh đến bệnh viện.

Tại khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8, các bác sĩ nhanh chóng tiến hành thăm khám và xét nghiệm. Kết quả cho thấy kali máu của bệnh nhân tăng vọt lên 8,5 mmol/L, trong khi giá trị bình thường khoảng 3,5-5,0 mmol/L.

Các chỉ số khác cũng bất thường với ure 16,8 mmol/L, creatinin 319 µmol/L. Điện tâm đồ đã bắt đầu xuất hiện những biến đổi của sóng điện tim, cho thấy nguy cơ rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.

Với mức kali máu 8,5 mmol/L, người bệnh đứng trước nguy cơ rối loạn nhịp, ngừng tim và đột tử. Đây là một cấp cứu nội khoa cần được xử trí khẩn cấp.

Ngay lập tức, bệnh nhân được sử dụng các biện pháp hạ kali máu tích cực, đồng thời chạy thận nhân tạo cấp cứu để loại bỏ nhanh lượng kali dư thừa. Nhờ được xử trí kịp thời và phối hợp đồng bộ, người bệnh đã vượt qua cơn nguy kịch.

Thói quen ăn uống có thể làm tăng kali máu

Qua khai thác bệnh sử và thói quen sinh hoạt, bác sĩ nhận thấy người bệnh thường xuyên ăn chuối, xoài; trong mùa hè uống nhiều nước dừa và ăn chè đậu đen. Đáng chú ý, khi bị tiêu chảy, gia đình còn tự mua Oresol cho người bệnh sử dụng.

Ở người có chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải kali bị hạn chế. Vì vậy, việc bổ sung nhiều thực phẩm giàu kali hoặc sử dụng một số chế phẩm, thuốc có chứa kali không phù hợp có thể khiến nồng độ kali trong máu tăng nhanh.

Tăng kali máu là biến chứng cấp tính thường gặp và đặc biệt nguy hiểm ở người mắc bệnh thận mạn, nhất là bệnh thận mạn giai đoạn 4, 5 đang điều trị bảo tồn hoặc người bệnh đang điều trị thay thế thận như chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng.

Điều đáng lưu ý là biểu hiện ban đầu của tăng kali máu không phải lúc nào cũng điển hình. Mệt mỏi, yếu cơ, tê bì tay chân, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy có thể dễ bị nhầm với bệnh lý tiêu hóa, biến chứng đái tháo đường hay các bệnh lý khác.

Trong một số trường hợp, tăng kali máu có thể diễn tiến âm thầm. Đến khi xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực, khó thở hoặc biến đổi điện tâm đồ thì tình trạng đã trở nên nguy hiểm.

Những người có nguy cơ cao tăng kali máu gồm:

- Người mắc bệnh thận mạn giai đoạn 4, 5 hoặc lọc máu chu kỳ không đầy đủ.

- Người mắc đái tháo đường, suy tim mạn, suy tuyến thượng thận.

- Người đang mắc bệnh cấp tính như nhiễm trùng, xuất huyết tiêu hóa.

- Người sử dụng một số thuốc như thuốc lợi tiểu giữ kali, thuốc hạ huyết áp nhóm ức chế men chuyển hoặc ức chế thụ thể, thuốc giảm đau NSAID, thuốc chống thải ghép...

- Người có chế độ ăn nhiều thực phẩm giàu kali như các loại hạt, đậu, điều, lạc; một số rau củ, trái cây như khoai lang, khoai tây, chuối, mít, rau ngót, rau dền; cùng một số loại cá như cá thu, cá ngừ.

Không tự ý bổ sung Oresol, thay đổi chế độ ăn

Người bệnh thận mạn cần được theo dõi kali máu định kỳ và tuân thủ chế độ ăn được nhân viên y tế hướng dẫn.

Việc hạn chế thực phẩm giàu kali cần được cá thể hóa theo tình trạng bệnh, kết quả xét nghiệm và phương pháp điều trị. Người bệnh không nên tự ý thay đổi chế độ ăn, sử dụng thuốc hoặc các chế phẩm bổ sung khi chưa có chỉ định.

Đặc biệt, khi bị tiêu chảy hoặc mất nước, người bệnh thận mạn không nên tự ý mua và sử dụng Oresol mà cần hỏi ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.

Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám và xét nghiệm định kỳ, đồng thời tuân thủ lịch chạy thận nhân tạo, bảo đảm đủ thời gian điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt mỏi nhiều, yếu cơ, tê bì, buồn nôn, tiêu chảy, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc khó thở, cần đi khám sớm.

BSCKII. Bạch Thị Nhớ (Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8)

>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Châm cứu, nặn máu đầu ngón tay không giúp hạ áp mà còn mất "thời gian vàng", cấp cứu