Trong bối cảnh hàng trăm tàu vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, các công ty vận tải biển đang bị cuốn vào vòng xoáy bất định về cách thức và thời điểm eo biển Hormuz có thể được mở cửa trở lại, hơn hai tháng kể từ khi chiến sự Mỹ - Iran bùng phát hôm 28/2.

Rủi ro với tàu và thủy thủ đoàn mắc kẹt trên biển

AP đưa tin, hôm 3/5, Tổng thống Donald Trump công bố “Dự án Tự do”, một sáng kiến cho phép Mỹ “hướng dẫn” các tàu rời khỏi eo biển Hormuz. Hai tàu đã vượt qua eo biển thành công, nhưng đến ngày 5/5, ông Trump bất ngờ tạm dừng nỗ lực này để tạo điều kiện cho một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.

Trong khi đó, rủi ro đối với tàu và thủy thủ đoàn vẫn chưa giảm bớt. Tập đoàn vận tải biển CMA CGM của Pháp ngày 6/5 cho biết, một tàu container của họ đã bị hư hại do bị tấn công trong lúc cố gắng vượt qua eo biển. Những lo ngại về các tàu cao tốc và máy bay không người lái của Iran khiến nhiều chủ tàu cho rằng eo biển này vẫn quá nguy hiểm.

“Cuối cùng, vấn đề vẫn quay về hai yếu tố chính là rủi ro và an toàn mà các hãng vận tải phải đánh giá”, ông Sean Pribyl, luật sư hàng hải tại công ty Holland & Knight ở Washington, D.C. (Mỹ), nhận định. “Có vẻ như chúng ta vẫn còn rất xa mới có thể trở lại trạng thái lưu thông và hàng hải tự do qua eo biển này”, ông nói thêm.

Chi phí bảo hiểm tăng

Trước khi chiến sự bùng phát, mỗi ngày có từ 100 đến 135 tàu đi qua eo biển Hormuz, theo công ty nghiên cứu Lloyd’s List Intelligence. Tuy nhiên, con số này đã giảm mạnh khi Iran yêu cầu các tàu phải trải qua quy trình kiểm tra do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vận hành để được đảm bảo an toàn.

Quy trình này buộc các tàu phải đi theo lộ trình gần bờ biển Iran, cung cấp thông tin về thủy thủ đoàn và hàng hóa, và trong một số trường hợp, phải nộp phí. Tuy nhiên, việc trả phí cho IRGC có nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ và EU. Hàng hóa mắc kẹt tại eo biển bao gồm dầu thô, phân bón,...cùng hàng nghìn thủy thủ.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết hôm 5/5 rằng hiện có hơn 1.550 tàu với khoảng 22.500 thủy thủ đang ở Vịnh Ba Tư.

Để gây áp lực lên Iran, Hải quân Mỹ đang phong tỏa các cảng của nước này, thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài eo biển tại Vịnh Oman và Biển Ả Rập.

Ông Pribyl từ công ty luật Holland & Knight cho biết các hãng vận tải và bảo hiểm tàu biển vẫn đang đánh giá tình hình tại eo biển. Các tàu thường có hai loại bảo hiểm chính: Bảo hiểm bảo vệ và bồi thường - bảo vệ tài sản và trách nhiệm với bên thứ ba; và bảo hiểm rủi ro chiến tranh - chi trả thiệt hại và tổn thất do chiến tranh gây ra.

Chi phí bảo hiểm cho các tàu trong khu vực đã tăng vọt do nguy cơ bị tấn công, từ dưới 1% giá trị hàng hóa trên tàu lên mức 3% đến 10% trong thời gian xung đột, theo ông Ed Anderson, giáo sư quản trị chuỗi cung ứng và vận hành tại Trường Kinh doanh McCombs, Đại học Texas. Tuy nhiên, ngay cả khi có bảo hiểm, phần lớn các hãng vận tải vẫn cho rằng việc vượt qua eo biển là quá nguy hiểm.

Doanh nghiệp cân nhắc chi phí và rủi ro

Hapag-Lloyd AG, một trong những công ty vận tải container lớn nhất thế giới, cho biết tình hình tại Hormuz đang khiến họ thiệt hại 60 triệu USD mỗi tuần, chủ yếu do giá nhiên liệu và bảo hiểm tăng vọt.

Hãng sở hữu đội tàu 301 chiếc, trong đó có 4 tàu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư. Công ty cũng buộc phải tạm dừng một số dịch vụ vận chuyển và tìm các tuyến thay thế đến các cảng an toàn hoặc vận chuyển qua đường bộ.

“Tuy nhiên, các lựa chọn này đều có hạn chế về năng lực và không thể hoàn toàn thay thế các tuyến hàng hải truyền thống qua khu vực”, công ty cho biết trong một thông cáo.

Quá trình trở lại bình thường sẽ kéo dài

Giá dầu và ngành vận tải biển khó có thể trở lại bình thường cho đến khi nguy cơ tấn công tại eo biển Hormuz thực sự giảm xuống, ông Kaho Yu, Trưởng bộ phận năng lượng và tài nguyên tại công ty phân tích rủi ro Verisk Maplecroft, nhận định.

“Ngay cả khi các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp diễn, thị trường năng lượng khó có thể nhanh chóng trở lại như trước khủng hoảng. Các nhà máy lọc dầu, hãng vận tải và thương nhân sẽ vẫn thận trọng cho đến khi có bằng chứng rõ ràng rằng các gián đoạn tại Hormuz sẽ không leo thang trở lại”, ông Yu nói thêm.

Một cuộc gặp hôm 6/5 giữa các nhà ngoại giao Iran và Trung Quốc nhấn mạnh việc giảm căng thẳng. "Tuy nhiên, Hormuz vẫn là chỉ số thực sự cần theo dõi. Lưu lượng tàu chở dầu và dòng chảy năng lượng trong những tuần và tháng tới sẽ quan trọng hơn các tuyên bố ngoại giao”, ông Yu bình luận.

"Nếu lệnh ngừng bắn được duy trì và các tàu dần dần bắt đầu đi qua eo biển Hormuz trở lại, ngành vận tải biển cũng không thể phục hồi chỉ sau một đêm", ông Razat Gaurav, Giám đốc điều hành công ty quản lý chuỗi cung ứng Kinaxis, dự đoán.

“Ngay cả khi điều kiện được cải thiện, các hãng vận tải, bảo hiểm và chủ tàu cần có niềm tin rằng sự ổn định sẽ được duy trì trước khi năng lực và các tuyến đường trở lại bình thường hoàn toàn. Vận tải hàng không có thể phục hồi khá nhanh, nhưng vận tải biển thường mất vài tuần hoặc vài tháng do thời gian chuẩn bị dài và các ràng buộc hợp đồng”, ông nói.

Ông Kaho Yu cho biết các lô hàng thuộc một số nhóm như khí tự nhiên hóa lỏng và lưu huỳnh - những mặt hàng mà Trung Đông là nguồn cung lớn - có thể sẽ được vận chuyển nhanh hơn khi tồn đọng được giải tỏa, nhưng "phần lớn các hãng vận tải sẽ vẫn thận trọng cho đến khi sự ổn định thực sự bền vững".

>>> Mời độc giả xem thêm video về eo biển Hormuz