Phát hiện ngôi mộ của một nữ quý tộc Đông Tấn

Năm 1965, trong quá trình khảo sát và khai quật khu mộ cổ tại Tượng Sơn, phía Bắc Nam Kinh (Trung Quốc), các nhà khảo cổ phát hiện một quần thể mộ thuộc gia tộc họ Vương, một trong những dòng họ quyền thế của thời Đông Tấn.

Khu mộ này về sau được xác định là nghĩa địa của một nhánh thuộc Lang Gia Vương thị, dòng họ có ảnh hưởng lớn đối với chính quyền Đông Tấn. Các cuộc khai quật từ năm 1965 đến năm 1970 đã phát hiện nhiều ngôi mộ, phần lớn có niên đại Đông Tấn, cùng hàng trăm hiện vật gồm đồ gốm, đồ đồng, đồ sắt, đồ ngọc, vàng bạc, mã não, hổ phách và thủy tinh. Những di vật này cung cấp nguồn tư liệu quan trọng về đời sống của tầng lớp sĩ tộc, chế độ mai táng và văn hóa vật chất thời Lục triều.

Trong số các ngôi mộ được phát hiện, mộ số 3 đặc biệt gây chú ý bởi chủ nhân là Vương Đan Hổ, trưởng nữ của Vương Bân. Dòng minh văn trong mộ cho biết bà qua đời năm Thăng Bình thứ ba, tức năm 359, khi 58 tuổi, sau đó được an táng tại Bạch Thạch, bên phải mộ của cha.

Hơn 200 viên đan hoàn màu đỏ

Điều khiến mộ Vương Đan Hổ trở nên đặc biệt không chỉ là thân thế của chủ nhân mà còn nằm ở một loại hiện vật nhỏ bé được tìm thấy bên trong.

Các nhà khảo cổ phát hiện hơn 200 viên đan hoàn màu đỏ son. Một số viên đã bị biến thành bột do quá trình bảo quản kéo dài hàng nghìn năm. Những viên còn nguyên được thu thập để phân tích thành phần.

Kết quả cho thấy thành phần chủ yếu của chúng là sulfua thủy ngân, một hợp chất liên quan đến chu sa. Bảo tàng Y học cổ truyền Trung Quốc thuộc Đại học Y học cổ truyền Thượng Hải cũng ghi nhận những viên đan hoàn khai quật tại mộ Vương Đan Hổ là vật chứng trực tiếp về tục luyện đan, đồng thời cho biết chúng chủ yếu chứa sulfua thủy ngân và không có lợi cho sức khỏe khi sử dụng.

Phát hiện này từng gây chú ý bởi những viên đan hoàn thoạt nhìn giống những viên thuốc thông thường. Tuy nhiên, xét trong bối cảnh lịch sử Đông Tấn, chúng lại phản ánh một hiện tượng văn hóa khá phổ biến trong tầng lớp sĩ tộc: tìm kiếm các phương thức kéo dài tuổi thọ và hướng tới trạng thái “trường sinh”.

Mộ Vương Đan Hổ còn cho thấy đan dược được đặt cùng những đồ tùy táng khác, phản ánh giá trị mà người đương thời dành cho chúng. Ngoài đan hoàn, mộ còn phát hiện nhiều đồ trang sức và vật dụng có giá trị, trong đó có trâm vàng, vòng vàng, hổ phách cùng các loại vật phẩm trang trí tinh xảo.

Một số tư liệu khảo cổ cho biết đan hoàn được đặt trong một hộp sơn ở khu vực gần đầu người chết. Cách sắp đặt này cho thấy chúng có thể giữ một vị trí đặc biệt trong hệ thống đồ tùy táng của chủ nhân.

Quần thể mộ của một gia tộc quyền thế

Mộ Vương Đan Hổ không tồn tại độc lập mà nằm trong quần thể nghĩa địa của gia tộc Vương Bân. Đây là một điểm quan trọng để hiểu đầy đủ giá trị của phát hiện.

Vương Bân là nhân vật thuộc Lang Gia Vương thị, từng giữ những chức vụ quan trọng dưới thời Đông Tấn. Sau khi qua đời, ông được truy tặng nhiều chức vị và thụy hiệu. Con cháu và người thân của ông được an táng trong cùng khu vực tại Tượng Sơn.

Một trong những phát hiện quan trọng tại quần thể này là mộ Vương Hưng Chi cùng vợ là Tống Hòa. Minh văn được tìm thấy trong mộ không chỉ giúp xác định thân phận chủ nhân mà còn cung cấp tư liệu quý về thư pháp và cách thức lập minh văn thời Đông Tấn.

Theo các tài liệu khảo cổ, toàn bộ khu mộ đã được khai quật hơn 50.000 m². Hàng loạt hiện vật được phát hiện, trong đó có nhiều sản phẩm thủ công tinh xảo và một số đồ thủy tinh, trang sức được cho là hàng nhập khẩu, cho thấy sự giao lưu giữa khu vực Nam Kinh với vùng bên ngoài.