Sun Yupeng (Tôn Bằng, SN 1976, quốc tịch Trung Quốc), chồng cũ của Nguyễn Thị Thái Hằng (Tiktoker Hằng Du Mục) bị Cơ quan CSĐT Công an TP HCM bắt về tội Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, theo khoản 2 Điều 226 Bộ luật Hình sự. Tôn Bằng bị cáo buộc đã sử dụng nhãn hiệu “Hằng Du Mục” để kinh doanh sản phẩm táo đỏ mà không được sự cho phép của chủ nhãn hiệu…

PV Tri thức và Cuộc sống đã trao đổi với TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp để làm rõ hơn hành vi cũng như căn cứ khởi tố Tôn Bằng về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ

- Luật sư đánh giá thế nào về căn cứ khởi tố Sun Yupeng về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp?

Theo thông tin Công an TP HCM công bố ngày 18/10, đây là vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động kinh doanh. Điều 123 và Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền của chủ sở hữu nhãn hiệu và các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu. Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp khi đáp ứng các điều kiện luật định.

Đáng chú ý, theo thông tin ban đầu, Sun Yupeng biết rõ nhãn hiệu thuộc quyền đăng ký của ông Nguyễn Công Hảo nhưng vẫn sử dụng để kinh doanh riêng. Nếu được chứng minh bằng chứng cứ hợp pháp, đây là căn cứ quan trọng để xác định lỗi cố ý trực tiếp: người thực hiện nhận thức rõ hành vi xâm phạm quyền của chủ thể khác nhưng vẫn chủ động thực hiện.

Cơ quan điều tra cần chứng minh tình trạng bảo hộ nhãn hiệu, phạm vi quyền của chủ sở hữu, hành vi sử dụng trái phép, nhận thức và ý chí của bị can, đồng thời xác định trị giá hàng hóa vi phạm, khoản thu lợi bất chính, thiệt hại và các tình tiết định khung. Việc khởi tố cho thấy cơ quan điều tra đã xác định dấu hiệu tội phạm; kết luận có tội phải căn cứ vào kết quả điều tra và phán quyết của Tòa án.

- Nếu Sun Yupeng từng cùng Hằng Du Mục kinh doanh táo đỏ, sau khi ly hôn có được tiếp tục sử dụng nhãn hiệu này hay không?

Cần phân biệt rõ quyền sở hữu nhãn hiệu với quyền sử dụng nhãn hiệu. Theo Điều 121 và Điều 123 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền của chủ sở hữu được xác định trên cơ sở pháp luật và các căn cứ xác lập quyền hợp pháp. Chủ sở hữu có quyền cho phép hoặc ngăn cấm người khác sử dụng nhãn hiệu trong phạm vi được bảo hộ.

Việc từng là vợ chồng, từng cùng nhập khẩu, phân phối sản phẩm hoặc có đóng góp vào việc quảng bá thương hiệu không đương nhiên làm phát sinh quyền sở hữu nhãn hiệu. Muốn tiếp tục sử dụng hợp pháp, người kinh doanh phải có căn cứ pháp lý phù hợp, chẳng hạn thỏa thuận hoặc hợp đồng chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu còn hiệu lực và đúng phạm vi được phép.

Vụ việc là bài học cho những người kinh doanh dựa trên thương hiệu cá nhân: mọi đóng góp về công sức, vốn hoặc quảng bá cần được ghi nhận bằng thỏa thuận rõ ràng; không thể lấy quan hệ gia đình hoặc lịch sử hợp tác làm căn cứ thay thế quyền sở hữu trí tuệ.

Bài học về quyền sở hữu trí tuệ

- Với lô táo đỏ trị giá khoảng 1,5 tỷ đồng, khung hình phạt Sun Yupeng có thể phải đối mặt?

Theo khoản 2 Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người phạm tội thuộc khung này có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Các trường hợp định khung gồm phạm tội có tổ chức, phạm tội từ hai lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 500 triệu đồng trở lên.

Nếu kết quả định giá xác định lô hàng vi phạm có trị giá khoảng 1,5 tỷ đồng như thông tin ban đầu, đây có thể là căn cứ áp dụng tình tiết định khung về trị giá hàng hóa vi phạm. Tuy nhiên, cơ quan tố tụng phải xác định chính xác trị giá hàng hóa thực sự vi phạm, không mặc nhiên coi toàn bộ giá trị lô hàng là giá trị hàng hóa vi phạm.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hay làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm theo khoản 3 Điều 226.

Nếu có đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại, Công ty Dịch Dương cũng có thể bị xem xét trách nhiệm theo khoản 4 Điều 226 và Điều 75 Bộ luật Hình sự.

- Việc lô hàng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ có ý nghĩa gì? Có thể xem xét trách nhiệm của những người khác hay không?

Việc không xuất trình được hóa đơn, chứng từ là tình tiết cần xác minh, nhưng không đồng nghĩa đương nhiên hàng hóa là hàng giả, hàng nhập lậu hoặc đã đủ căn cứ xử lý hình sự về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Cơ quan điều tra cần làm rõ nguồn gốc lô hàng, hồ sơ nhập khẩu, quá trình đóng gói, gắn nhãn, lưu kho, phân phối, doanh thu và dòng tiền. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm về hải quan, thuế, hóa đơn, chứng từ hoặc an toàn thực phẩm, cần tiếp tục xác minh và xử lý theo quy định pháp luật tương ứng.

Đối với những người liên quan, cần xác định ai tổ chức, ai thực hiện, ai giúp sức, ai biết rõ tính chất vi phạm và ai hưởng lợi. Nếu có căn cứ chứng minh nhiều người cố ý cùng thực hiện tội phạm, trách nhiệm đồng phạm được xem xét theo Điều 17 Bộ luật Hình sự. Pháp nhân thương mại chỉ bị truy cứu khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 75 Bộ luật Hình sự.

Tôi cho rằng đây là vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều công đoạn kinh doanh nên cần tiếp tục điều tra để làm rõ toàn bộ chuỗi cung ứng, vai trò của từng chủ thể và những vi phạm có liên quan. Việc xử lý phải đúng người, đúng hành vi, đúng tội danh, không suy đoán trách nhiệm chỉ từ quan hệ gia đình hoặc việc đứng tên doanh nghiệp.

- Vụ việc gửi đi thông điệp gì đối với người nổi tiếng, doanh nghiệp và công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ?

Theo tôi, vụ việc cho thấy quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và lành mạnh.

Đáng chú ý, vụ án được công bố trong bối cảnh triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với người nổi tiếng và doanh nghiệp, bài học quan trọng là phải đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xác lập rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng và trách nhiệm của từng bên trong hợp đồng hợp tác. Khi chấm dứt hợp tác, các bên phải giải quyết minh bạch quyền sử dụng thương hiệu, hàng tồn kho và các nghĩa vụ liên quan; không được tự ý tiếp tục khai thác nhãn hiệu khi không có căn cứ pháp lý.

Quốc tịch nước ngoài không phải là căn cứ miễn trừ trách nhiệm đối với hành vi phạm tội thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam, theo Điều 5 Bộ luật Hình sự, trừ các trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định. Mọi cá nhân, tổ chức hoạt động kinh doanh tại Việt Nam đều phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Thông điệp cuối cùng là danh tiếng và khả năng kinh doanh không thể thay thế sự tuân thủ pháp luật. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ lợi ích của chủ sở hữu nhãn hiệu mà còn góp phần bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam và tạo dựng môi trường cạnh tranh công bằng.

Xin cảm ơn TS. LS Đặng Văn Cường về cuộc trao đổi trên!

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Hải Sapa TV: