Thừa hormone khiến huyết áp tăng, kali máu giảm
TS.BS Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong số những người đến khám vì tăng huyết áp khó kiểm soát, không ít trường hợp mắc cường aldosterone tiên phát nhưng chưa được phát hiện trong nhiều năm.
Nhiều trường hợp uống 3-4 loại thuốc hạ huyết áp mỗi ngày nhưng chỉ số vẫn cao, kèm chuột rút, yếu cơ hoặc đi cầu thang khó khăn.... Kết quả thăm khám nhiều người được chẩn đoán cường aldosterone tiên phát.
Tuyến thượng thận là hai tuyến nội tiết nhỏ nằm phía trên thận, có chức năng sản xuất nhiều hormone, trong đó có aldosterone. Hormone này tham gia điều hòa lượng muối, nước và kali trong cơ thể, góp phần duy trì huyết áp.
TS.BS Nguyễn Quang Bảy phân tích, ở người mắc cường aldosterone tiên phát, tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều aldosterone so với nhu cầu của cơ thể. Tình trạng này có thể xuất phát từ khối u lành tính ở một bên tuyến thượng thận hoặc tăng sản ở cả hai bên.
Lượng aldosterone dư thừa khiến thận tăng giữ natri và nước, đồng thời tăng thải kali qua nước tiểu. Hậu quả là huyết áp tăng cao, trong khi người bệnh có thể bị hạ kali máu.
Hạ kali máu có thể gây mệt mỏi, yếu cơ, chuột rút; trường hợp nặng có nguy cơ xuất hiện rối loạn nhịp tim. Nếu tình trạng cường aldosterone kéo dài, nguy cơ tổn thương tim mạch cũng gia tăng.
Điều đáng lưu ý là không phải người bệnh nào cũng có biểu hiện hạ kali máu rõ rệt. Vì vậy, chỉ dựa vào triệu chứng hoặc kết quả kali máu bình thường không đủ để loại trừ bệnh.
Những trường hợp nào cần kiểm tra?
Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, một số dấu hiệu có thể gợi ý người bệnh cần được đánh giá cường aldosterone tiên phát.
Đó là người có huyết áp tăng cao, đặc biệt trên 160/100 mmHg; người phải sử dụng phối hợp 3-4 loại thuốc hạ huyết áp nhưng huyết áp vẫn không được kiểm soát; hoặc người bị hạ kali máu không rõ nguyên nhân, thường xuyên yếu cơ, chuột rút.
Những trường hợp phát hiện khối u tuyến thượng thận khi siêu âm hoặc chụp CT cũng cần được đánh giá phù hợp. Ngoài ra, người tăng huyết áp khi còn trẻ, đặc biệt dưới 40 tuổi; người bị rung nhĩ không rõ nguyên nhân hoặc có tiền sử gia đình mắc đột quỵ khi còn trẻ cũng thuộc nhóm cần lưu ý.
Việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng. Nếu chỉ tập trung tăng liều thuốc hạ huyết áp mà bỏ qua bệnh lý nội tiết tiềm ẩn, người bệnh có thể tiếp tục sống chung với tình trạng huyết áp khó kiểm soát và nguy cơ biến chứng lâu dài.
Khi nghi ngờ cường aldosterone tiên phát, bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng lâm sàng, thuốc đang sử dụng và các xét nghiệm phù hợp để đánh giá. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ hạ huyết áp trước khi được hướng dẫn.
Có thể phẫu thuật hoặc điều trị bằng thuốc
Theo chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, cường aldosterone tiên phát là một trong những nguyên nhân gây tăng huyết áp thứ phát có khả năng điều trị đặc hiệu, thậm chí chữa khỏi trong một số trường hợp.
Nếu kết quả xét nghiệm và thăm dò xác định tình trạng tăng aldosterone xuất phát từ một bên tuyến thượng thận, người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật nội soi cắt bỏ tuyến hoặc khối u gây bệnh.
Sau phẫu thuật, khoảng một nửa số bệnh nhân có thể trở lại cuộc sống bình thường, huyết áp cải thiện rõ rệt và một số trường hợp không còn cần dùng thuốc hạ huyết áp.
Với người có tổn thương ở cả hai bên tuyến thượng thận hoặc không có chỉ định phẫu thuật, bác sĩ có thể sử dụng thuốc đối kháng thụ thể mineralocorticoid. Nhóm thuốc này giúp hạn chế tác động của aldosterone, qua đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp và cải thiện tình trạng hạ kali máu.
Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ bệnh và đáp ứng của từng người. Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi huyết áp, kali máu và chức năng thận theo chỉ định.
Tăng huyết áp khó kiểm soát không phải lúc nào cũng đơn thuần là vấn đề cần tăng thêm thuốc. Với những người phải dùng nhiều loại thuốc nhưng huyết áp vẫn cao, đặc biệt khi kèm hạ kali máu, yếu cơ hoặc chuột rút, việc khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân có thể mở ra hướng điều trị phù hợp, góp phần giảm nguy cơ biến chứng tim mạch về lâu dài.
Dấu hiệu gợi ý cường aldosterone tiên phát
- Huyết áp cao, đặc biệt trên 160/100 mmHg.
- Phải phối hợp 3-4 loại thuốc hạ huyết áp nhưng huyết áp vẫn không kiểm soát.
- Hạ kali máu không rõ nguyên nhân, yếu cơ hoặc chuột rút.
- Phát hiện khối u tuyến thượng thận: Tăng huyết áp khi còn trẻ, rung nhĩ không rõ nguyên nhân hoặc tiền sử gia đình mắc đột quỵ sớm.
Mời quý độc giả theo dõi video: Sầu riêng Việt Nam đối mặt áp lực cạnh tranh gay gắt từ Philippines tại thị trường Trung Quốc và Quốc tế
