Cuộc gặp gỡ giữa Homo sapiens và Denisovan có lẽ không giống một cuộc chạm trán kịch tính mà chúng ta thường tưởng tượng. Không có bức tranh cổ nào kể lại cảnh ấy, cũng chưa tìm thấy một địa điểm khảo cổ nào có thể khẳng định: “Tại đây, họ đã gặp nhau”. Thứ còn sót lại chủ yếu là DNA – một lời nhắn cực kỳ nhỏ bé nhưng đủ để các nhà khoa học lần ngược về một thời kỳ mà nhiều nhóm người khác nhau cùng tồn tại ở châu Á.

Ảnh: estadao.com

Denisovan được biết đến một cách kỳ lạ. Năm 2008, tại hang Denisova ở vùng Altai, Siberia, các nhà khảo cổ tìm thấy một mẩu xương ngón tay nhỏ. Phân tích DNA cho thấy nó không thuộc người hiện đại hay Neanderthal, mà thuộc về một nhóm người cổ chưa từng được khoa học biết đến. Đến năm 2010, bộ gene Denisovan được công bố và một “nhánh” mới trong lịch sử tiến hóa loài người chính thức xuất hiện.

Điều thú vị hơn xảy ra khi các nhà nghiên cứu nhìn vào DNA của người sống ngày nay.

Một số quần thể người hiện đại ở Melanesia, New Guinea và Australia mang những đoạn DNA có nguồn gốc từ Denisovan. Các nghiên cứu ban đầu ước tính tổ tiên của một số nhóm Melanesia có khoảng 4–6% vật chất di truyền Denisovan. Điều đó có nghĩa là Denisovan không chỉ “tồn tại đâu đó trong quá khứ”; một phần của họ thực sự vẫn nằm trong cơ thể con người hiện đại.

Ảnh: leblob

Và câu chuyện còn phức tạp hơn. Nghiên cứu gần đây cho thấy không nên hình dung Denisovan như một cộng đồng duy nhất. Có bằng chứng về ít nhất ba lần truyền gene từ những quần thể Denisovan khác nhau vào tổ tiên người hiện đại. Nói cách khác, Homo sapiens có thể đã gặp những nhóm Denisovan khác nhau ở những nơi và thời điểm khác nhau.

Một trong những giả thuyết đáng chú ý cho rằng những cuộc trao đổi gene này có thể đã diễn ra ở Đông Nam Á, bởi dấu vết Denisovan đặc biệt rõ ở các quần thể tổ tiên của người New Guinea, Australia và một số nhóm ở Philippines. Tuy nhiên, vị trí chính xác của những cuộc gặp gỡ vẫn chưa thể xác định chắc chắn.

Ảnh: techinsider

Điều làm câu chuyện trở nên đặc biệt là Denisovan gần như không để lại cho chúng ta một “bộ xương hoàn chỉnh”. Chúng ta biết họ tồn tại chủ yếu nhờ DNA, một vài chiếc răng, mảnh xương và những phần hộp sọ. Nhưng từ những mẩu vật chất nhỏ bé ấy, khoa học đã phát hiện một sự thật lớn: lịch sử tiến hóa của Homo sapiens không phải là một con đường đơn độc.

Trong quá khứ, những nhóm người khác nhau đã gặp nhau, sống cạnh nhau và đôi khi sinh con với nhau. Vì thế, mỗi chúng ta không chỉ mang câu chuyện của Homo sapiens, mà còn mang những mảnh ký ức sinh học của những con người đã biến mất từ lâu.

Ảnh minh họa: Tái dựng khuôn mặt một thiếu nữ Denisovan dựa trên dữ liệu DNA cổ; đây là hình ảnh nghệ thuật, không phải chân dung được xác nhận về một cá thể Denisovan.